Doktoraty (NM) / Doctoral Theses (MS)

URI dla tej Kolekcjihttp://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/72

Przeglądaj

Aktualnie wyświetlane 1 - 20 z 177

Cechy morfofunkcjonalne kandydatów na żołnierzy Jednostek Wojsk Specjalnych w czasie terenowego etapu selekcji.
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-04-27) Krawczyk, Grzegorz
Celem pracy była identyfikacja wybranych cech morfologicznych, motorycznych i psychomotorycznych kandydatów do Jednostek Wojsk Specjalnych (JWS) orazokreślenie ich związku z wynikiem procesu selekcyjnego. Badania przeprowadzono wśród 87 kandydatów, z których 49 ukończyło pozytywnie proces selekcji, a 38 zakończyło go niepowodzeniem. W ramach badań dokonano kompleksowej oceny kandydatów do JWS, obejmującej parametry morfologiczne, motoryczne i psychomotoryczne. Analizie poddano podstawowe cechy somatyczne, takie jak wysokość i masa ciała oraz skład ciała. Sprawność fizyczną oceniono w zakresie siły (siła ścisku dłoni, siła maksymalna w teście IMTP), skoczności (wyskoki pionowe SJ i CMJ), szybkości (sprint na 30 m i 100m), zwinności (test T-test Agility) oraz wytrzymałości tlenowej i beztlenowej (bieg na 3000 m i test RAST). Dodatkowo wykonano zestaw prób sprawności specjalnej specyficznych dla warunków wojskowych, m.in. wejście po linie, podciąganie na drążku, uginanie ramion na poręczach, wall ball, przeskoki przez ścianę, bieg 10×10 m, siad z leżenia tyłem czy pływanie na dystansie 200 m. Ocenie podlegała również równowaga statyczna mierzona na platformie dynamometrycznej. Zdolności psychomotoryczne badano przy użyciu zestawu testów komputerowych Test2Drive, obejmujących m.in. czas reakcji prosty i z wyborem, koordynację wzrokowo-ruchową, antycypację przestrzenną i ruchową oraz funkcjonowanie uwagi. Analiza wykazała, że pozytywne ukończenie selekcji do JWS było częstsze u kandydatów wyższych, o większej FATP_P1, co sprzyjało adaptacji do obciążeń terenowych. Istotnym predyktorem sukcesu okazała się także wydolność tlenowa oceniana biegiem na 3000 m, odzwierciedlająca poziom VO2max. Kluczową rolę odgrywały również parametry siły kończyny dolnej prawej (IMTP), szybkościowe i psychomotoryczne, takie jak sprint 20–30 m oraz czasy motoryki w testach SIRT, CHORT i HECOR.
Zmodyfikowane dendrymery PAMAM jako skuteczne systemy transportu leków przeciwnowotworowych
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-04-29) Wróbel, Konrad
Nowotwory złośliwe stanowią grupę chorób o zróżnicowanej etiologii, przebiegu oraz rokowaniu. Stanowią one jedną z wiodących przyczyn zgonów w krajach rozwiniętych. Dodatkowo nowotwory złośliwe w zaawansowanych stadiach są źródłem uporczywych dla pacjentów onkologicznych objawów, które w znaczącym stopniu przyczyniają się do ograniczenia ich aktywności społecznej oraz pogorszenia jakości życia. Z uwagi na różnorodność mechanizmów leżących u podstaw rozwoju nowotworów, przebieg choroby jest często nieprzewidywalny a rezultaty leczenia niesatysfakcjonujące. W dodatku dostępne formy leczenia często niosą ze sobą szereg działań niepożądanych, które wywierają negatywny wpływ na zdrowie oraz samopoczucie pacjenta. Uciążliwe skutki uboczne mogą istotnie wpływać na ograniczenie skuteczności terapii. Wychodząc naprzeciw wyzwaniom terapii nowotworów złośliwych opracowywane są nowoczesne metody terapii, których głównym założeniem jest personalizacja leczenia. Istotą tej koncepcji jest dopasowanie aktywności leku do specyfiki molekularnej danego nowotworu. Można to osiągnąć m.in. poprzez wprowadzanie do leczenia substancji selektywnie hamujących zdefiniowane ścieżki przekazywania sygnału zaangażowane w rozwój nowotworu, łączenie leków z przeciwciałami skierowanymi przeciw specyficznym dla nowotworu antygenom oraz wykorzystaniu nanocząsteczkowych systemów transportu leków. Systemy te mogą być dodatkowo modyfikowane przez przyłączanie do nich ligandów dla receptorów ulegających nadeskpresji w komórkach nowotworów oraz poprzez przyłączanie do nich leków przeciwnowotworowych wiązaniami wrażliwymi na działanie pH. Strategia taka może dodatkowo poprawić selektywność leczenia przyczyniając się do wzrostu jego efektywności przy jednoczesnym ograniczeniu działań niepożądanych. Celem publikacji wchodzących w przedłożony cykl było zastosowanie dendrymerów poliamidoaminowych (PAMAM) różnych generacji jako systemów transportu leków przeciwnowotworowych oraz kombinacji zawierających kilka leków o różnym mechanizmie działania. Dendrymery były modyfikowane poprzez zablokowanie powierzchniowych grup aminowych przez alkohole polihydroksylowe oraz biotynę. Założeniem była poprawa rozpuszczalności oraz selektywności wnikania nośników wraz z lekami do komórek nowotworowych. Leki do dendrymerów przyłączano kowalencyjnie poprzez wykorzystanie różnych ścieżek syntezy, które zostały opisane w dalszej części. W jednej z publikacji do otrzymania koniugatów zastosowano innowacyjną ścieżkę 62 syntezy pozwalającą na przyłączanie fosforanów leków do PAMAM wiązaniem fosforoamidowym, tak aby uwalnianie leków było zależne od niskiego pH. Otrzymane koniugaty leków/kombinacji leków ze zmodyfikowanymi PAMAM były następnie badane na modelach komórkowych celem określenia ich aktywności biologicznej. W badaniach tych wykazano, że dendrymery zmodyfikowane przez przyłączenie polioli i/lub biotyny przyczyniają się do wzmocnienia aktywności przeciwnowotworowej przyłączonych do nich leków. Wykazano także, że kombinacje wielolekowe mogą wykazywać addycję aktywności przeciwnowotworowej. Dodatkowo odkryto, że stosowanie mieszaniny koniugatów jednolekowych zawierających różne leki może w określonym stosunku stechiometrycznym wykazywać istotną selektywność efektu względem komórek nowotworu. Wykazano również, że nowa strategia syntezy koniugatów z wykorzystaniem wiązania fosforoamidowego pozwala otrzymać związki wykazujące stałość składu w środowisku wodnym, z których uwalnianie leków zależne jest od niskiego pH. Wyniki otrzymane w cyklu publikacji mogą stanowić podstawę dla opracowania nowych terapeutyków wykazujących dużą aktywność przeciwnowotworową przy jednocześnie wyższej selektywności.
Zastosowanie obrazowania wątroby metodą elastografii rezonansu magnetycznego i elastografii SWE w USG u chorych z mukowiscydozą po leczeniu przyczynowym
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-04-21) Kucharska-Miąsik, Iwona
Wstęp: Mukowiscydoza (CF) jest jedną z najczęstszych chorób genetycznych autosomalnych recesywnych wywołanych mutacjami w białku tworzącym kanał chlorkowy w błonie komórkowej – CFTR. Zaburzenia białka CFTR prowadzą do schorzeń wątroby i dróg żółciowych, określanych jako choroba wątroby związana z mukowiscydozą (CFLD – cystic fibrosis liver disease). Modulatory CFTR to leki wiążące się z białkiem CFTR, zwiększające przewodnictwo chlorkowe w błonie komórkowej. Prezentowana praca naukowa wykorzystuje dwie metody elastografii: SWE w badaniu USG (Shear Wave Elastography) oraz MRE (Magnetic Resonance Elastography) do oceny uszkodzenia wątroby u pacjentów z CF przed i po leczeniu modulatorami CFTR. Badanie MR umożliwia także ilościowy pomiar stłuszczenia wątroby (%) z wykorzystaniem techniki „IDEAL IQ”. Cel pracy: Nadrzędnym celem badania jest wykorzystanie elastografii jako kluczowej metody w nieinwazyjnej diagnostyce uszkodzenia i włóknienia wątroby u chorych z CF. Cele szczegółowe: 1. Ocena zmian w wątrobie u pacjentów z CF z wykorzystaniem metody SWE, MRE i MR „IDEAL-IQ” oraz porównanie wyników z grupą kontrolną 2. Ocena zmian w wątrobie u pacjentów z CF po leczeniu modulatorami CFTR w porównaniu do badań przed włączeniem leczenia z wykorzystaniem metod SWE i MRE oraz oceny stłuszczenia wątroby w badaniu MR „IDEAL-IQ” 3. Ocena monitorowania uszkodzenia wątroby u pacjentów z CF przy użyciu nieinwazyjnych metod SWE i MRE Materiał i metody: Do badania włączono 84 osoby: 41 (48.8%) pacjentów z CF, 22 kobiety (53,66%) i 19 mężczyzn (46,34%), w wieku 5-39 lat (średnia 19,95), którzy w latach 2020-2022 byli leczeni i diagnozowani w Klinice Alergologii i Mukowiscydozy Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego Nr 2 im. Św. Jadwigi Królowej w Rzeszowie. Grupę kontrolną stanowiło 43 (51.2% badanych) zdrowych ochotników: 28 kobiet 65,12% i 15 mężczyzn 34,88%, w wieku 8-39 lat (średnia 20,93). Sztywność wątroby była mierzona w SWE (u wszystkich uczestników badania, w grupie z CF przed włączeniem leczenia modulatorami CFTR) i MRE u wszystkich ochotników oraz 27 pacjentów z CF przed włączeniem leczenia. Stopień stłuszczenia wątroby zmierzono wykorzystując technikę „IDEAL IQ”. Badanie MRE wykonano do 3 m-cy od badania SWE. Pomiar sztywności wyrażono w kPa (SWE i MRE), stłuszczenie w % (MR „IDEAL IQ”). Kontrolne SWE objęło 38 z 41 wyjściowo badanych pacjentów z CF (19 kobiet -50% i 19 mężczyzn -50%), wiek 8-42 lat (średnia 22,39). Łącznie 30 pacjentów (78,95 %) badanej grupy objęto leczeniem modulatorami CFTR – grupa leczona (w tym 14 kobiet – 46,67%, 16 mężczyzn – 53,33%, wiek 8-42 r.ż, (średnia 21 lat), 8 pacjentów (21,05%) nie otrzymywało terapii - grupa kontrolna (5 kobiet – 62,5%, 3 mężczyzn -37,5%, wiek 11-42 lata., średnia 27 lat). W grupie leczonej kontrolne SWE wykonano od 28 do 54 miesięcy od poprzedniego badania USG (średnia 36,6 m-cy). Czas od rozpoczęcia leczenia do kontrolnego badania USG wynosił od 12 do 33 miesięcy (średnia 29,9 m-cy). Kontrolne badanie MRE wykonano u 24 pacjentów z CF z 27 badanych wyjściowo, do analizy włączono 22 badania (12 kobiet - 54,54%, 10 mężczyzn- 46,46%, wiek 11-42 lat, średnia 24 lata). 17 pacjentów z badanej grupy (77%) zostało objętych leczeniem (9 kobiet – 53%, 8 mężczyzn – 47%, wiek 14-35 lat. średnia wieku 22 lata), 5 pacjentów (23%) nie włączono do leczenia. U wszystkich pacjentów wykonano pomiar stłuszczenia wątroby (MR „IDEAL IQ”). Do analizy w grupie z CF wykorzystano wiek, płeć, BMI, AspAt, AlAt, spirometrię, podczas badania wyjściowego jak i kontrolnego. Wyniki: Badanie SWE wykazało wyższą medianę sztywności wątroby w całej grupie z CF (Mdn = 5.27 kPa; IQR: 4.26 kPa – 6.81 kPa). W grupie kontrolnej (Mdn = 4.14 kPa; IQR: 3.43 kPa – 4.86 kPa), (p < 0.001). Pacjenci z CF <18 r.ż. wykazali wyższą medianę sztywności w SWE (Mdn = 4,66 kPa; IQR 4,11 kPa – 4,99 kPa), w porównaniu z pacjentami >18 r.ż. (Mdn = 3,78; IQR 3,39 kPa – 4,55 kPa), (p – 0,019). Częstość występowania sztywności wątroby >5 kPa (SWE) w grupie z CF wyniosła 41.46%, w grupie kontrolnej 0%; p<0.001. Badanie MRE nie wykazało istotnej różnicy w sztywności wątroby między całą grupą z CF a grupą kontrolną (p – 0,764). MRE potwierdziło podwyższoną medianę sztywności u pacjentów z CF <18 r.ż. (Mdn = 2.27 kPa; IQR: 1.93 kPa – 2.51 kPa) w porównaniu z pacjentami z CF >18 r.ż (Mdn = 1.74 kPa; IQR: 1.56 kPa – 2.06 kPa), (p = 0.017). Mediana stłuszczenia wątroby w badaniu MR „IDEAL IQ” w grupie z CF Mdn = 5.90% (IQR: 3.00 –16.25%), w grupie kontrolnej Mdn=2.58% (IQR: 1.80 – 3.20 %); (p <0.001). Częstość występowania stłuszczenia wątroby ≥6.5% (MR “IDEAL IQ”) u wszystkich pacjentów z CF - 48.15%, u pacjentów z CF <18 r.ż. - 77.78%, u dorosłych >18 r.ż z CF – 33.33%; p = 0.046. Pacjenci z CF <18 r.ż. wykazują wyższe wartości stłuszczenia wątroby (%) w badaniu MR „IDEAL IQ” (Mdn = 14.90%, IQR: 12.30 – 24.10%), w porównaniu pacjentami >18 r.ż. (Mdn = 4.75%; IQR: 2.65 – 7.33 %), (p = 0.048). Nie wykazano związku włóknienia weryfikowanego w badaniu MRE ze stłuszczeniem (CI 95%: - 0,02-0,03; p=0,639). Wiek w latach i przynależność do grupy wiekowej <18 r.ż. wyłaniają się jako predyktory częstości występowania włóknienia wątroby (OR = 0,83; 95% CI 95%: 0,68 – 0,95; p=0,023). SWE w połączeniu z MRE zwiększa szanse wykrycia nieprawidłowości w wątrobie i pozwala skuteczniej wykluczyć CFLD. Najlepsze wyniki wydajnościowe uzyskano dla progu MRE >2,7 kPa z punktem odcięcia USG 11,06 kPa (czułość - 0,67, swoistość - 0,92, suma czułości i swoistości 1,58, przy AUC 0,86). Dokładność SWE w wykrywaniu włóknienia wątroby dla MRE >2,7 kPa wyniosła 0,89. Dla progu MRE >1,9 kPa punkt odcięcia 4,86 kPa (czułość 0,79, swoistość 0,77 i AUC 0,76). Badanie kontrolne SWE po leczeniu modulatorami CFTR nie wykazało istotnej statystycznie zmiany sztywności wątroby. Podczas pierwszej wizyty mediana sztywności była nieznacznie wyższa w grupie leczonej (Mdn=4,91 kPa, IQR: 4,35 kPa – 6,06 kPa) w porównaniu z grupą kontrolną (Mdn=4,39 kPa, IQR: 3,43 kPa –5,33kPa), (p=0,204). Podczas drugiej wizyty wartości sztywności pozostały podobne między grupami, z Mdn=4,93 kPa (IQR: 4,09 kPa – 6,00 kPa) w grupie leczonej i Mdn=4,87 kPa (IQR: 2,72 kPa – 6,86 kPa) w grupie kontrolnej (p=0,463). Analiza wewnątrzgrupowa nie wykazała istotnej różnicy zmiany sztywności w SWE po leczeniu (wyjściowo Mdn=5,12 kPa, IQR: 4,35 kPa – 6,45 kPa; po leczeniu Mdn=4,93 kPa, IQR 4,09 kPa - 6,00 kPa), (p=0,590). W grupie leczonej odnotowano istotny wzrost mediany FEV1 (% wartości należnej) z Mdn=90,50% (IQR: 71,25 – 100,25%) do Mdn=98,00% (IQR: 82,50 – 112,25 %), (p=0,010) oraz wzrost mediany FEV1/FVC (%) z Mdn=81,72% (IQR: 72,67–94,50%) do Mdn=96,00% (IQR: 81,75–98,75%), (p=0,001). Analiza obejmująca tylko grupę leczoną wykazała wzrost mediany BMI (kg/m²) z Mdn=18,77 kg/m² (IQR: 17,32–21,42 kg/m²) do Mdn=20,63 (IQR: 19,44–23,94 kg/m²),(p < 0,001). Nie wykazano istotnych zmian dotyczących różnic poziomów AspAt i AlAt pomiędzy grupą badaną i kontrolną porównując badanie wyjściowe i badanie kontrolne. Analiza zmian sztywności wątroby z wykorzystaniem modelu RLM (model regresji liniowej) nie wykazała wpływu na zmianę sztywności takich czynników jak typ mutacji, wiek, płeć, BMI, CFRD, stłuszczenie wątroby w wyjściowym badaniu USG, zwłóknienie wątroby czy powiększenie śledziony podczas wyjściowego badania USG. Również odstęp czasowy między badaniem wyjściowym a kontrolnym oraz odstęp czasowy między rozpoczęciem leczenia a kontrolnym badaniem SWE nie wpłynął istotnie na zmianę sztywności wątroby w badaniu SWE. Analiza zmian w grupie 17 pacjentów leczonych modulatorami CFTR wykazała istotny wzrost sztywności wątroby w kontrolnym MRE z Mdn=1,88 kPa (IQR: 1,59 kPa – 2,28 kPa) do Mdn=2,54 kPa (IQR: 2,28 kPa – 2,72 kPa), (p=0,001). Na podstawie analizy regresji nie wykazano wpływu na sztywność i stłuszczenie wątroby (MRE i MR „IDEAL-IQ”) takich czynników jak płeć, czas od włączenia leczenia oraz czas między wyjściowym i kontrolnym badaniem MRE. W kontrolnej spirometrii po leczeniu odnotowano wzrost parametru FEV1%, z Mdn=82,00% (IQR: 70,00–96,00 %) do Mdn=99,00% (IQR: 87,00–114,00 %) (p=0,007). Znaczną poprawę wykazano w zakresie zmiany wskaźnika masy ciała (BMI), który zwiększył się z Mdn=18,16 kg/m² (IQR: 17,41–19,36 kg/m²) do Mdn=21,55 kg/m² (IQR: 19,43–23,74 kg/m²), (p=0,001), zmniejszył się odsetek pacjentów z niedożywieniem (BMI<18,5 kg/m2), spadając z 52,94% do 5,88% (p=0,013). Wnioski: 1. Ocena sztywności wątroby na podstawie wyników badań SWE i MRE pozwala zróżnicować pacjentów z CF z uszkodzeniem wątroby oraz ze zdrową wątrobą. 2. Skuteczna terapia modulatorami CFTR u pacjentów z CF zwiększa konieczność wykorzystywania nieinwazyjnych metod wykrywania stopniowych zmian w nasileniu CFLD. 3. Nieinwazyjne metody SWE i MRE oraz MR „IDEAL-IQ” umożliwiają ocenę wątroby u pacjentów z CF. 4. Odnotowano istotny statystycznie wzrost BMI po leczeniu oraz poprawę parametrów oddechowych FEV1% i FEV1/ FVC%
Wpływ wybranych parametrów zapalnych na występowanie majaczenia, zaburzeń snu i Post Intensive Care Syndrome (PICS) u pacjentów oddziału intensywnej terapii
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-03-25) Szczupak, Mateusz Marcin
Wstęp: Majaczenie (zamiennie nazywane delirium), zaburzenia snu i zespół po intensywnej terapii (ang. Post Intensive Care Syndrome; PICS) są częstymi i poważnymi powikłaniami rozwijającymi się u pacjentów hospitalizowanych w Oddziale Intensywnej Terapii (OIT). Majaczenie definiowane jako ostre dysfunkcja mózgu, dotyczy 30-80% pacjentów OIT, a jego występowanie wiąże się z dłuższą hospitalizacją, wyższym ryzykiem śmiertelności i trwałymi deficytami poznawczymi. Zaburzenia snu przebiegające m.in. pod postacią fragmentacji snu, obniżenia jakości czy zmiany rytmu dobowego są również powszechne u pacjentów OIT. Ich pojawienie się wpływa na rekonwalescencję, a tym samym opóźnia powrót do normalnego funkcjonowania. Zespół zaburzeń po intensywnej terapii obejmujący zaburzenia w obszarze umysłowym, poznawczym czy fizycznym, przyczynia się także do znacznie gorszej jakości życia pacjentów leczonych w OIT. Cel pracy: Celem pracy była analiza wpływu wybranych parametrów zapalnych na występowanie majaczenia, zaburzeń snu i Post Intensive Care Syndrome u pacjentów Oddziału Intensywnej Terapii. Materiały i metody: Badanie objęło łącznie 267 pacjentów hospitalizowanych w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii szpitala Copernicus Podmiot Leczniczy Sp. Z O. O. w Gdańsku, którzy spełnili kryteria włączenia. Organizacja pracy polegała na gromadzeniu niezbędnych danych, składających się z wyniku poziomu białka C-reaktywnego, poziomu prokalcytoniny i poziomu interleukiny 6, u pacjentów hospitalizowanych w OIT. Minimalny czas hospitalizacji pacjentów włączonych do badania wynosił 48-godzin. W następnym etapie przy pomocy wystandaryzowanych kwestionariuszy diagnostycznych – skali oceny majaczenia (Confusion Assessment Method-Intensive Care Unit; CAM-ICU), skali oceny zaburzeń snu (Athens Insomnia Scale; AIS) i kwestionariusza oceny zespołu zaburzeń po intensywnej terapii (Post Intensive Care Syndrome Questionnaire; PICSQ); dokonano zebrania danych dotyczących majaczenia, zaburzeń snu i zespołu po intensywnej terapii. Zgromadzone wyniki poddano analizie statystycznej i przestawiono w niniejszej pracy za pomocą tabel i histogramów. Wyniki: Badanie wykazało obecność majaczenia, zaburzeń snu i zespołu zaburzeń po intensywnej terapii pośród badanej grupy pacjentów hospitalizowanych w OIT. Wykazano także dodatnią korelację pomiędzy wzrostem stężenia poziomu wybranych parametrów zapalnych, a rozwojem majaczenia, zaburzeń snu i zespołu zaburzeń po intensywnej terapii w obszarze umysłowym i poznawczym. Wnioski: (1) Majaczenie u pacjentów w Oddziale Intensywnej Terapii występuje często w pierwszych dobach hospitalizacji. (2) Majaczenie wydłuża czas pobytu w Oddziale Intensywnej Terapii, zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań i śmiertelności. (3) Podwyższony poziom białka C-reaktynego, prokalcytoniny i interleukiny 6 wiąże się istotnie z występowaniem majaczenia. (4) Hospitalizacja w Oddziale Intensywnej Terapii wiąże się z zaburzeniami snu pod postacią bezsenności a zależność ta pozostaje w silnej korelacji. (5) Wzrosty parametrów zapalnych takich jak białko C-reaktywne, prokalcytonina i interleukina 6, pozostaje w silnej korelacji z zaburzeniami snu pod postacią bezsenności. (6) Pobyt w Oddziale Intensywnej Terapii stanowi predyktor rozwoju Zespołu Zaburzeń po Intensywnej Terapii. (7) Wysoki poziom interleukiny 6 w 2 i 4 dobie hospitalizacji w OIT wiąże się z wyższym ryzykiem rozwoju PICS w domenie poznawczej i umysłowej. (8) Podwyższony poziom badanych parametrów zapalnych, silnie koreluje z czasem hospitalizacji w OIT wpływając na jej wydłużenie.
Ocena stopnia zaawansowania oraz próba określenia stopnia złośliwości raka endometrium z wykorzystaniem metod rezonansu magnetycznego
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-03-27) Kargol, Jaromir Patryk
Rak endometrium jest najczęstszym nowotworem ginekologicznym w Europie. Ocena przedoperacyjna umożliwia dobór optymalnego leczenia i zmniejszenie ryzyka powikłań. Celem pracy była ocena przydatności rezonansu magnetycznego (RM) w przedoperacyjnej ocenie zaawansowania raka endometrium, określenie jego parametrów diagnostycznych oraz analiza możliwości wykorzystania cech radiologicznych jako biomarkerów cech histologicznych. Do badania włączono 150 kobiet z rakiem endometrium leczonych operacyjnie w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym im. Fryderyka Szopena w Rzeszowie w latach 2021–2022. Wszystkim pacjentkom wykonano przedoperacyjne badanie RM, a jego wyniki porównano z badaniem histopatologicznym. Analizowano cechy macicy i guza w obrazach T2-zależnych, mapach ADC oraz obrazach po podaniu kontrastu. Badanie RM wykazało dobrą i bardzo dobrą dokładność, wysoką swoistość i ujemną wartość predykcyjną w ocenie cech zaawansowania raka endometrium. Dokładność w wykluczeniu nacieku myometrium wyniosła 91%, a ujemna wartość predykcyjna 96%. Czułość i swoistość w rozpoznawaniu głębokiego nacieku myometrium wyniosły odpowiednio 86% i 89%. Czułość w ocenie cech zaawansowanego miejscowo raka endometrium była niska. Cechy obrazowe, takie jak wielkość guza, objętość guza i macicy, wartości ADC oraz charakterystyka wzmocnienia kontrastowego, mogą stanowić potencjalne biomarkery stopnia złośliwości, typu histologicznego, głębokiego nacieku myometrium, inwazji limfatyczno-naczyniowej oraz przerzutów do węzłów chłonnych.
Znaczenie kliniczne zmian ekspresji wybranych mikroRNA w diagnostyce i leczeniu raka endometrium
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-03-18) Bogaczyk, Anna
Rak endometrium jest jednym z najczęstszych nowotworów, głównie w krajach wysokorozwiniętych Europy i Ameryki Północnej. Jego częstość zachorowania ma tendencję wzrostową. W ostatnich latach udowodniono, że na powstawanie raka endometrium mają wpływ mutacje genetyczne, co spowodowało wprowadzenie podziału molekularnego EC w 2013 przez The Cancer Genome Atlas (TCGA). Natomiast do mechanizmów, które regulują ekspresję genów możemy zaliczyć mechanizmy epigenetyczne oraz niekodujące RNA. Jednym z rodzajów niekodujących RNA są mikroRNA (miR), które nie są klasycznymi czynnikami epigenetycznymi, ale odgrywają istotną rolę w regulacji ekspresji genów na poziomie posttranskrypcyjnym. Celem niniejszej pracy było zbadanie związku między ekspresją trzech mikroRNA (miR-21-5p, miR-205-5p i miR-222-3p) w tkance raka endometrium. Celem było również zbadanie stabilność ekspresji SNORD48 i U6, które są często używane jako geny referencyjne w badaniach ekspresji mikroRNA. Grupę badaną stanowiło 111 pacjentek z EC, od których pobrano tkankę nowotworową podczas histerektomii. Do grupy kontrolnej włączono 19 pacjentek poddawanych operacji mięśniaków macicy lub wypadania narządów miednicy mniejszej bez zmian nowotworowych. Wszystkie pacjentki wyraziły pisemną zgodę na udział w badaniu. W celu określenia bezwzględnej ekspresji poszczególnych mikroRNA zastosowano metodę dPCR opierającą się na wykorzystaniu mikroprzepływowych nanopłytek oraz systemu dPCR QIAcuity (Qiagen, Hilden, Niemcy). W tkance raka endometrium miR-205-5p ulegał nadekspresji, podczas gdy ekspresja miR-222-3p i SNORD48 była obniżona w porównaniu z grupą kontrolną. Wykryto statystycznie istotną korelację ekspresji miR-205-5p, U6 i SNORD48 z różnymi stopniami histologicznymi. Ekspresja miR-205-5p wzrasta wraz ze wzrostem zróżnicowania histopatologicznego neoplazja śródnabłonkowa - EIN = 1590, G1 = 3367,2, G2 = 8067 i G3 = 20 360), podczas gdy ekspresja U6 i SNORD spadała od EIN do G2 i wzrasta ponownie w stopniu G3 (U6: EIN = 19 032, G1 = 16 482,4, G2 = 13 642,4, G3 = 133 008; SNORD48: EIN = 97 088, G1 = 59 520, G2 = 43 544, G3 = 227 200). Prezentowane wyniki badań pokazują, że zwiększenie ekspresji miR-205-5p i zmniejszenie ekspresji miR-222- 3p i SNORD48 może wpływać na rozwój raka endometrium. Ponadto zmiany ekspresji miR-205-5p, U6 i SNORD48 mogą być związane z postępem raka endometrium. Wyniki wskazują również, że SNORD48 i U6, powszechnie stosowane jako geny referencyjne, mogą wpływać na rozwój i postęp raka endometrium i dlatego nie powinny być stosowane do normalizacji. Kolejnym etapem badań było porównanie poziomu ekspresji miR-21-5p, miR-205-5p i miR-222-3p w tkankach raka endometrium z poziomem ekspresji w surowicy. Z całej grupy badanej do tego etapu włączono 18 pacjentek oraz całą grupę kontrolną (n=19). Ekspresja została oznaczona zarówno w tkanka endometrium jak i w surowicy z wykorzystaniem dPCR. Zaobserwowano statystycznie istotne różnice dla miR-205-5p tylko w tkance ( p < 0,001) oraz dla miR-222-3p zarówno w tkance ( p = 0,003) jak i w surowicy (p = 0,019). Na podstawie przeprowadzonych analiz wykazano podwyższoną ekspresję miR-205-5p w tkankach raka endometrium oraz obniżoną ekspresję miR-222-3p zarówno w tkankach, jak i w surowicy. Uzyskane wyniki wskazują, że miR-205-5p oraz miR-222-3p mogą pełnić rolę potencjalnych biomarkerów raka endometrium. Spośród nich jedynie miR-222-3p potwierdził istotnie obniżony poziom ekspresji w surowicy, co wskazuje na jego przydatność jako łatwo dostępnego markera w diagnostyce tego nowotworu. Badanie to wymaga potwierdzenia w większej grupie pacjentów i zwiększenia liczby testowanych mikroRNA. Stwarza to nowe możliwości diagnostyczne i poprzez nowe ukierunkowane terapie, daje nam nowe możliwości leczenia.
Wybrane psychospołeczne aspekty funkcjonowania osób objętych programem Kompleksowe Leczenie Ran Przewlekłych
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-03-11) Szymańska, Paulina
Wstęp: Leczenie ran trudno gojących się i przewlekłych jest procesem, który ze względu na wydłużony czas powinien odbywać się w środowisku domowym, pod nadzorem specjalistów. Programy „Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna (AOS) i Kompleksowe Leczenie Ran Przewlekłych (KLRP) w 2019 roku zostały wydzielone w ramach Ambulatoryjnej Opieki Pielęgniarskiej (AOP). Stanowią one ważny filar w leczeniu ran przewlekłych w środowisku domowym. Cel: Celem pracy była ocena wybranych zmiennych (stan odżywienia, stopień samoopieki, jakość życia, dolegliwości związane z raną) warunkujących funkcjonowanie społeczne osób z przewlekłymi uszkodzeniami skóry w obrębie kończyn dolnych z powodu chorób naczyń zakwalifikowanych do KLRP-1. Materiał i metody: Do badań kwalifikowano pacjentów z raną przewlekłą o etiologii naczyniowej w obrębie kończyn dolnych spełniających kryteria włączenia do badania (deklaracja zgody, uszkodzenie skóry wg NPIAP min. 2°, WIfI 1 i pow. etiologia naczyniowa, czas wystąpienia rany min. 6 tyg., ale nie dłużej niż 36 miesięcy). Grupę zasadniczą stanowiły osoby zakwalifikowane do programu KLRP -1 w wieku od 39 do 94 lat. Rozkład płci był zróżnicowany 41,3% (n=31) kobiet i 58,7% (n=44) mężczyzn. Najliczniejszą grupę stanowiły osoby w przedziale 70-79 lat (32,0%) oraz 60-69 (26,7%) i 80-94 lat (26,7%). Najmniej liczną grupę odnotowano w przedziale 50-59 lat, stanowiącą 6,7%. Średnia wieku badanych (mediana; 72) wynosiła 71,56 lata, średnie odchylenie 12,10. W projektowaniu badania oparto się na metodzie szacowania i obserwacji. Dokonano przeglądu piśmiennictwa dotyczącego uszkodzeń skóry w przebiegu wybranych chorób naczyń. Przygotowano protokół naukowo badawczy składający się z dwóch części A i B. W części A zawarto dane socjodemograficzne (wiek, płeć, miejsce zamieszkania, status socjalny) oraz podstawowe dane kliniczne dotyczące rany: rodzaj, obszar, lokalizacja, głębokość uszkodzenia (oceniane w skalach NPIAP, RYB, WIfI), wysięk, przyjmowane leki przeciwbólowe, wyniki badań biochemicznych, poziom samoopieki (Barthel), stan odżywienia (oceniany w NRI). W części B zawarto: kwestionariusz wywiadu dotyczący kwalifikacji podjęcia leczenia w KLRP-1, narzędzia (WHOQoL-Bref, Wound-QoL-17, MPQ). Protokół użyto dwukrotnie, na pierwszej wizycie oraz po upływie 4 tygodni w grupie badanej (n=75). Druga ocena została przeprowadzona ponownie w odstępie czasu nie krótszym niż 4 tygodnie w części B zmodyfikowano kwestionariusz wywiadu dotyczący oceny KLRP-1. Grupę kontrolną stanowiły osoby, z ranami przewlekłymi związanymi z angiopatią, które nie zostały zakwalifikowane do programu (n=75). Na przeprowadzenie badań uzyskano zgodę dyrektora placówki medycznej (załącznik 3) oraz pozytywną opinię Komisji Bioetycznej przy Uniwersytecie Rzeszowskim (opinia nr 2023/03/0017). Ponadto w całym badaniu przestrzegano wytycznych Deklaracji Helsińskiej. Analizę statystyczną wykonano w programie IBM SPSS Statistics v. 21. W celu oceny zmiennych wykorzystano statystyki opisowe, histogramy, wykresy skrzynkowe i rozrzutu oraz testy normalności rozkładów Kołmogorowa-Smirnowa. Wyniki: Większość osób przed przystąpieniem do KLRP-1 leczyła się u lekarza specjalisty 56,0% (n=42) oraz lekarza rodzinnego 42,7% (n=32). Samodzielnie leczyło się 9,3% (n=7) osób. Korzystanie z opieki pielęgniarskiej zadeklarowało łącznie 12,0% osób z czego 6,7% (n=5) u pielęgniarki specjalizującej się w leczeniu ran, a pielęgniarki środowiskowe prowadziły 5,3% (n=4) pacjentów. Czynności związane z samodzielnym zaopatrzeniem rany przed przystąpieniem do KLRP potrafiło wykonać 32,0% (n=24) respondentów. Badani, którzy nie mieli możliwości samodzielnie zaopatrzyć rany stanowili większość, stanowiąc 61,3% (n=46). Ocenę biochemiczną wykonywano podczas pierwszej wizyty kwalifikacyjnej. W badanej próbie średnia parametrów biochemicznych wynosiła NRI 143,56±16,89, stężenie albuminy 41,39±4,86, poziom hemoglobiny (HGB) 13,0±1,72, leukocytów (WBC) 8,4±2,95 oraz CRP czyli białka ostrej fazy 21,57±37,84, nie odnotowano niedożywienia w ocenie na skali NRI (>100). W grupie badanej owrzodzenia żylne dotyczyły 37,2% (n=28), owrzodzenia mieszane 30,7% (n=23) natomiast w przebiegu cukrzycy 29,3% (n=22). Rany o etiologii tętniczej wystąpiły u 2,7% (n=2) badanych. W grupie kontrolnej dominowały owrzodzenia żylne 37,2% (n=28), oraz owrzodzenia w przebiegu cukrzycy 29,3% (n=22). Owrzodzenia mieszane wystąpiły u 26,7% (n=20), a rany o etiologii tętniczej u 6,7% (n=5). Przed przystąpieniem do KLPR dolegliwości bólowe nie były leczone (bądź chory nie doświadczał bólu) przez 44,0% (n=33) pacjentów. Słabe opioidy przyjmowało14,7% (n=11), koanalgetyki były stosowane u 2,7% (n=2) w badaniu 0, a przyjmowanie silnych opioidów potwierdzono u 1,3% (n=1) osób. Po 4 tygodniach w badaniu 1; 48,0% (n=36) badanych nie przyjmowało leków przeciwbólowych. 17,3% (n=13) otrzymywało słabe opioidy natomiast 10,7% (n=8) koanalgetyki. Silnych opioidów nie stosowano u żadnej z osób. Przed przystąpieniem do programu w badaniu 0 ran 3° wg NPIAP (uszkodzenie skóry pełnej grubości) zostało zakwalifikowanych 74,7% (n=56), natomiast 4° (utrata pełnej grubości skóry i tkanki podskórnej z odsłonięciem tkanek takich jak kości, mięśnie) 14,7% (n=11). 2° (niepełne uszkodzenie skóry) oceniono u 9,3% (n=7) badanych. 1,3% (n=1) nie została zakwalifikowana do żadnego stopnia uszkodzenia. Odnotowano poprawę jakości życia na skali Wound QoL17 i WHOQoL Bref w 4 tygodniowej obserwacji (p<0.05). Po 4 tygodniach w badaniu 1; 60,0% (n=45) ran oceniono jako 2° wg NPIAP, a 3° u 25,3% (n=19). 4° wg NPIAP dotyczył 8,0% (n=6) a I (nieblednące zaczerwienienie) 5,3% (n=4) ran. Wnioski: Uczestnictwo w KPLR przyspiesza proces gojenia rany poprawiając tym samym jakość życia badanych. Zmienne takie jak: wiek, płeć, stan cywilny, miejsce zamieszkanie nie mają wpływu na ogólną i specyficzną ocenę jakości życia z badanych osób z raną przewlekłą. Stan odżywienia w badanej grupie nie determinuje jakości życia. Osoby prezentujące wyższy poziom samoopieki prezentują wysokie wartości subiektywnej jakości życia w obszarze fizycznym. Badani z cukrzycową chorobą stóp prezentują niższą jakość życia w porównaniu do grupy z owrzodzeniami o etiologii żylnej. Poziom zadowolenia mierzony za pomocą Wound-QoL-17 jest wyższy w grupie badanej niż kontrolnej w przypadku wszystkich wymiarów skali. W przypadku skali WHOQoL istotnie wyższy poziom zadowolenia w grupie badawczej niż kontrolnej odnotowano w przypadku skali ogólnego zadowolenia i skali obejmującej dziedzinę środowiska.
Układ stomatognatyczny i napięcie wybranych mięśni żwaczowych i grzbietu, a postawa ciała i stabilność posturalna u saksofonistów
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-03-06) Smoląg, Danuta
Wstęp: Zawodowi muzycy często zgłaszają problemy dotyczące układu mięśniowo szkieletowego wynikające z gry na instrumencie już na wczesnym etapie szkolenia zawodowego. Fizyczne i psychiczne wymagania związane z grą na instrumencie muzycznym na profesjonalnym poziomie wiążą się z dużymi wyzwaniami dla układu mięśniowo-szkieletowego. Złożone i często powtarzalne zadania podczas ćwiczeń i występów muzycznych mogą zwiększać ryzyko przeciążeń, urazów i związanych z tym problemów zdrowotnych. Cel pracy: Ocena związków wybranych składowych i funkcji układu stomatognatycznego, a także napięcia określonych mięśni żwaczowych i grzbietu, z cechami postawy ciała i wskaźnikami stabilności posturalnej u saksofonistów, na tle mężczyzn niepodejmujących zawodowo lub hobbystycznie gry na instrumentach dętych. Materiał i metody: Badaniami objęto 60 mężczyzn w wieku 20-30 lat, w tym 30 studentów klasy saksofonu losowo wybranych Akademii Muzycznych w Polsce (grupa badana, średnia wieku =25,27±2,88 lat) i 30 losowo wybranych studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (grupa kontrolna, średnia wieku =24,10±2,50). Średnia stażu gry na saksofonie w przypadku mężczyzn z grupy badanej wyniosła 12,57±2,06 roku. Przeprowadzono badania układu stomatognatycznego (ocena bolesności stawów skroniowo żuchwowych, parafunkcji, trzasków, mobilności kłykci, toru żuchwy podczas ruchu opuszczania, nagryzu, odwodzenia, przesunięcia bocznego (shiftu) w prawo i lewo, kompresji biernej więzadeł i torebki stawu skroniowo-żuchwowego, trakcji i translacji, wykonano palpację torebki stawowej stawu skroniowo-żuchwowego, mięśni żwaczowych, szyi, podpotylicznych i grzbietu, badanie okluzji, prawidłowości zgryzu według klasyfikacji Angle'a, bruksizmu). U mężczyzn z grupy badanej wykonano badanie napięcia wybranych mięśni żwaczowych i grzbietu w spoczynku oraz podczas aktywności obciążających układ stomatognatyczny przy użyciu elektromiografu Noraxon Ultium EMG. Przeprowadzono badanie postawy ciała przy użyciu urządzenia DIERS formetric III 4d, a także badanie stabilności posturalnej przy użyciu platformy dynamograficznej Zebris FDM-S. Do analizy statystycznej wykorzystano testy: t-Studenta dla zmiennych niezależnych U-Manna Whitney’a, chi-kwadrat Pearsona (χ2 ), analizę wariancji powtarzanych pomiarów dla rang Friedmana, czyli ANOVA Friedmana, z testem post-hoc Dunna, korelację liniową Pearsona, lub korelację rang Spearmana. x x 165 Wyniki: Przynależność do grupy badanej determinowała częstość występowania bolesności stawów skroniowo-żuchwowych (p=0,001), parafukcji (p=0,014), trzasków w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych (p=0,020), ból w trakcie testu trakcji i translacji (p=0,035), ból w trakcie palpacji torebki stawowej (p=0,009), ból w trakcie palpacji mięśni (p=0,004), objawy bruksizmu (p=0,005). U mężczyzn z grupy badanej częściej stwierdzono klasę II b i III, a w grupie kontrolnej: I lub II a (p=0,002). U mężczyzn z grupy badanej stwierdzono niższe wartości kąta kifozy ICT-ITL max (p<0,001) i częstsze występowanie zmniejszenia kifozy piersiowej (p=0,049). Wnioski: Gra na saksofonie jest czynnikiem predysponującym do wystąpienia nieprawidłowości w obrębie układu stomatognatycznego, takich jak bolesność stawów skroniowo-żuchwowych, parafunkcje, trzaski w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych, ból w trakcie testu trakcji i translacji palpacji torebki stawowej i mięśni, a także objawy bruksizmu. Mężczyźni grający na saksofonie cechują się mniejszym nachyleniem kifozy piersiowej i częstszym występowaniem zmniejszonej kifozy piersiowej, niż niepodejmujący gry na instrumentach dętych. Mężczyzn, u których występowały trzaski w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych cechują wyższe wartości, a posiadających objawy bruksizmu - niższe wartości kąta kifozy piersiowej. Nie istnieją mechanizmy przyczynowo-skutkowe niędzy miarami nagryzu, protruzji, odwodzenia i przesunięcia bocznego żuchwy (shiftu) w prawo i lewo, wartościami maksymalnej amplitudy skurczów mięśni żwacza i części zstępującej mięśnia czworobocznego ze wskaźnikami stabilności.
Rola leptyny i chemeryny w patogenezie otyłości i cukrzycy typu 1 u dzieci
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-03-05) Jakubek-Kipa, Katarzyna
WPROWADZENIE Pomimo nieocenionego wpływu odkrycia insuliny w leczeniu cukrzycy oraz ogromnego rozwoju nowoczesnych technologii bezsprzecznie wpływających na poprawę leczenia oraz jakości życia pacjentów z cukrzycą, nadal poszukuje się innych czynników wpływających na rozwój i przebieg leczenia tej choroby. CEL PRACY Celem niniejszej rozprawy doktorskiej opartej na cyklu spójnych tematycznie prac badawczych była analiza roli leptyny i chemeryny w patogenezie otyłości i cukrzycy typu 1 u dzieci. METODY Badaniem objęto 144 dzieci. W grupie dzieci chorych na cukrzycę 40 pacjentów miało nowo rozpoznaną cukrzycę, 40 dzieci chorowało na cukrzyce dłużej niż rok, 14 dzieci stanowiło grupę kontrolną. W grupie dzieci dłużej chorujących 20 miało dobrą kontrolę metaboliczną co oznaczało poziom HbA1c <7%, 20 złą – poziom HbA1c >7 %. Poziom leptyny, bioleptyny i chemeryny mierzono za pomocą testów immunoenzymatycznych. U 50 dzieci z otyłością oceniono status metylacji promotora genu receptora leptyny metodą COBRA. WYNIKI W przeprowadzonych badaniach stwierdzono niższy poziom leptyny u dzieci z cukrzycą niż u dzieci zdrowych. Dzieci z grupy z nowo rozpoznaną cukrzycą miały statystycznie wyższy poziom leptyny od dzieci z grypy z długotrwałą cukrzycą źle wyrównaną, ale niższy od dzieci z grupy kontrolnej. Dzieci z cukrzycą dobrze wyrównaną metabolicznie miały statystycznie niższy poziom tego hormonu niż dzieci zdrowe. Stwierdzono statystycznie wyższy poziom bioleptyny w grupie dzieci z nowo rozpoznaną cukrzycą w porównaniu do dzieci z cukrzycą długotrwałą źle wyrównaną, ale niższy niż u dzieci zdrowych. W grupie dzieci ze świeżo rozpoznaną cukrzycą poziom bioleptyny był istotnie wyższy u dzieci z prawidłową masą ciała, nadwagą i otyłością niż w grupie dzieci z niedowagą. W grupie dzieci z długotrwałą cukrzycą zaobserwowano wyższe stężenie bioleptyny u chłopców niż u dziewcząt. Nie stwierdzono różnic statystycznych w poziomie chemeryny w badanych grupach dzieci. W przeanalizowanych próbkach nie ujawniono obecności metylacji w badanych wyspach CpG w genie promotora receptora leptyny. WNIOSKI Niski poziom leptyny, ale wyższy bioleptyny był charakterystyczny dla pacjentów ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 1. Poziom leptyny i bioleptyny, ale nie chemeryny wzrastał wraz ze zwiększającym się BMI. Otyłość u dzieci nie była związana ze zwiększonym poziomem metylacji w genie receptora leptyny. Przeprowadzone badania dostarczają nowych informacji na temat leptyny, bioleptyny i chemeryny u pacjentów pediatrycznych z cukrzycą typu 1 zachęcając do dalszych badań w tym kierunku.
Zastosowanie dermatoskopii i dermatoskopii wzmocnionej ultrafioletem w ocenie raka podstawnokomórkowego
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-02-17) Wojtowicz, Irena
Rak podstawnokomórkowy (BCC) jest najczęstszym nowotworem złośliwym skóry. W jego diagnostyce standardowo stosuje się dermatoskopię, jednak mimo wysokiej czułości, nie jest to metoda doskonała. Jedną z nowych metod obrazowania jest dermoskopia wzmocniona ultrafioletem (UVFD). Badania przeprowadzono w Klinice Dermatologii w Rzeszowie u pacjentów z histopatologicznie potwierdzonym BCC, wykorzystując dermatoskop Dermlite DL5 z trybem PD i UVFD. W UVFD BCC najczęściej prezentował się jako ciemna sylwetka z zaburzonym wzorcem ujść mieszków włosowych oraz brakiem fluorescencji typowej dla zdrowej skóry. Obserwowano także nadżerki, owrzodzenia, niebieskie włókna fluorescencyjne, naczynia drzewkowate i ogniska depigmentacji. Zmiany na twarzy, szczególnie w strefie H, częściej wykazywały owrzodzenie, niebieskie włókna fluorescencyjne i utratę fluorescencji zdrowej skóry. UVFD może stanowić cenne narzędzie uzupełniające klasyczną dermatoskopię, szczególnie w ocenie małych, guzkowych i niepigmentowanych BCC zlokalizowanych na twarzy. Metoda ma swoje ograniczenia - gorzej niż PD uwidacznia stuktury naczyniowe oraz nadżerki i owrzodzenia.
Zastosowanie spektroskopii IR i spektroskopii Ramana w poszukiwaniu potencjalnych markerów diagnostycznych i prognostycznych w surowicy i szpiku kostnym pacjentów pediatrycznych z ostrą białaczką limfoblastyczną (ALL)
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-01-23) Kowal, Aneta
Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) jest najczęściej diagnozowanym nowotworem u dzieci, a wysokie wskaźniki przeżywalności są efektem precyzyjnej diagnostyki, i optymalnego doboru terapii. Standardowe metody rozpoznania ALL są jednak czasochłonne, kosztowne i inwazyjne, co uzasadnia poszukiwanie nowych, szybkich i mniej obciążających narzędzi diagnostycznych. Celem pracy była ocena przydatności spektroskopii FTIR i Ramana w analizie surowicy krwi oraz lizatu komórkowego szpiku kostnego dzieci z ALL w kontekście identyfikacji potencjalnych markerów diagnostycznych i prognostycznych. Porównano widma 48 pacjentów z ALL, 43 pacjentów z innymi zaburzeniami hematologicznymi oraz 15 dzieci zdrowych. Spektroskopia FT-IR i Ramana wykazały ograniczoną przydatność w identyfikacji specyficznych zmian molekularnych w przebiegu ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci. Niemniej jednak ujawnione różnice w wartościach absorpcji pików w widmach FT-IR oraz w udziale struktur α-helisy i β-kartki białek mogą stanowić potencjalne markery diagnostyczne w różnicowaniu ALL jako przyczyny anemii i pancytopenii krwi obwodowej u dzieci oraz w ich wstępnej stratyfikacji do grup ryzyka. Z kolei różnice w intensywności pików w widmach Ramana surowicy krwi umożliwiały odróżnienie pancytopenii w przebiegu ALL od innych przyczyn.
Ocena budowy somatycznej, sprawności fizycznej oraz zdolności kognitywnych młodzieży szkolnej po wdrożeniu autorskiej interwencji treningowej w formie rozgrzewki
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-01-21) Pomianek, Sylwia
Głównym celem niniejszej pracy była ocena budowy somatycznej, sprawności fizycznej oraz funkcji poznawczych młodzieży szkolnej przed i po wdrożeniu autorskiej, wielozadaniowej interwencji treningowej realizowanej w formie rozgrzewki. Badaniem objęto 104 uczniów Dwujęzycznego Liceum Uniwersyteckiego im. Stanisława Barańczaka w Rzeszowie, w tym 53 kobiety (51%) oraz 51 mężczyzn (49%) w wieku od 13 do 18 lat. Uczestników podzielono losowo na grupę badaną i grupę kontrolną. W grupie eksperymentalnej wdrożono autorski program ćwiczeń ruchowych 2 w trakcie rozgrzewki. Zarówno grupa badana, jak i kontrolna zostały poddane dwukrotnym pomiarom obejmującym testy sprawności fizycznej, testy psychologiczne oraz antropometryczne pomiary ciała. Zastosowana interwencja treningowa przyczyniła się do istotnych statystycznie, korzystnych zmian w składzie ciała, wydolności fizycznej oraz funkcjach poznawczych uczestników. Zaobserwowane efekty miały głównie charakter ogólnorozwojowy, przy zachowaniu względnej stabilności wskaźników klasyfikacyjnych takich jak wskaźnik masy ciała (BMI) i poziom otłuszczenia. Interwencja nie wykazała jednoznacznego wpływu na redukcję nadwagi lub otyłości.
Terapia fotodynamiczna i ocena jej skuteczności z wykorzystaniem nieinwazyjnych metod diagnostycznych w wybranych schorzeniach dermatologicznych
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-01-15) Mazur, Ewelina
Wprowadzenie Niniejsza rozprawa doktorska została przygotowana w oparciu o cykl pięciu powiązanych tematycznie publikacji pełnotekstowych poświęconych terapii fotodynamicznej w leczeniu wybranych schorzeń dermatologicznych. Rogowacenie słoneczne (actinic keratosis - AK) jest najczęstszym stanem przednowotworowym skóry. Ze względu na powszechne występowanie AK, a także możliwość progresji do inwazyjnej postaci raka płaskonabłonkowego (squamous cell carcinoma - SCC), jego rozpoznanie wymaga leczenia niezależnie od stadium klinicznego. Terapia fotodynamiczna (photodynamic therapy - PDT) jest metodą stosowaną w leczeniu AK, charakteryzującą się wysoką skutecznością i dobrym efektem kosmetycznym. W dostępnej literaturze sugerowano, że PDT może mieć ograniczoną wartość w leczeniu zmian barwnikowych. Jednakże, żadne prowadzone dotychczas badania nie analizowały skuteczności PDT w różnych podtypach AK, w tym w podtypie barwnikowym. Nie ma również prac dotyczących poprawy cech dermatoskopowych czy w obrazie z mikroskopii konfokalnej (reflectance confocal microscopy - RCM) po leczeniu z wykorzystaniem PDT w poszczególnych podtypach AK. PDT, poza AK, wykorzystywana może być również w leczeniu raków podstawnokomórkowych (basal cell carcinoma - BCC) niskiego ryzyka, a także w pozasutkowej chorobie Pageta (extramammary Paget’s disease - EMPD). Cele pracy Celem pierwszego etapu prac wchodzących w skład rozprawy doktorskiej była ocena skuteczności PDT w leczeniu barwnikowego podtypu AK. W drugim etapie oceniono zastosowanie (wideo)dermatoskopii i refleksyjnej mikroskopii konfokalnej w ocenie skuteczności prowadzonej PDT w klasycznym i barwnikowym podtypie AK. Materiał i metody Do pierwszej pracy badawczej włączono 16 pacjentów z 20 zmianami o charakterze podtypu barwnikowego AK (pigmented actinic keratosis - pAK) leczonymi PDT. Wszystkie zmiany skórne oceniono klinicznie i dermatoskopowo pod kątem typowych cech charakterystycznych dla pAK. RCM została również wykorzystana do oceny atypii keratynocytów, potwierdzenia diagnozy pAK i wykluczenia innych jednostek chorobowych. Następnie, w drugim etapie prac do badania włączono pacjentów z AK na twarzy stopnia II (25 pigmentowanych, 275 bezbarwnikowych). Zmiany skórne oceniano za pomocą (wideo)dermatoskopii i RCM na początku badania i trzy miesiące po PDT. Wyniki W pierwszym etapie prac po trzech sesjach PDT całkowite ustąpienie wszystkich cech klinicznych pAK zaobserwowano w 80% badanych zmian. Dermatoskopowo, 65% zmian osiągnęło 100% odpowiedź, a w kontrolnych obrazach RCM w 85% zmian nie zaobserwowano atypii komórkowej. W drugim etapie prac zaobserwowano, iż w klasycznym AK najczęstszymi objawami dermatoskopowymi były drobne faliste naczynia (96%), łuska (92%), mikroerozje (48%) i tzw. wzór „truskawki” (36%), podczas gdy pAK charakteryzował się głównie wzorem romboidalnym (80%), łuską (60%), białymi globulami (48%), tzw. „jelly sign” i powierzchowną pigmentacją (40%). Najbardziej charakterystyczne dla RCM klasyczne objawy AK to nieprawidłowy wzór “plastra miodu” w warstwie kolczystej, naciek zapalny naskórka i elastoza posłoneczna, które były obecne w 96% zmian. W pAK najczęściej obserwowanymi cechami w RCM były ciemne centralne obszary parakeratozy (72%), tzw. “mottled pigmentation” (72%), naciek zapalny skóry właściwej (64%), elastoza posłoneczna (60%) i nieprawidłowy wzór “plastra miodu” w warstwie kolczystej (56%). Dermatoskopowo, PDT spowodowało całkowite ustąpienie wzoru romboidalnego zarówno w klasycznym podtypie AK, jak i pAK, „gwiaździstego” wyglądu na obrzeżach zmiany i tzw. „jelly sign” w klasycznych AK oraz wewnętrznej szarej obwódki, tzw. „rosette sign” i centralnie położonego strupa w pAK. Trzy miesiące po jednej sesji PDT ocena RCM wykazała głównie elastozę posłoneczną zarówno w klasycznych podtypach AK, jak i pAK, naciek zapalny naskórka w klasycznych podtypach AK i naciek zapalny skóry właściwej w pAK stanowiące odpowiedź na prowadzone leczenie. Wnioski Terapia fotodynamiczna wydaje się być skuteczną metodą leczenia podtypu barwnikowego rogowacenia słonecznego na twarzy u osób o jasnej karnacji. Zastosowanie nowych nieinwazyjnych technik obrazowania, takich jak RCM i wideodermatoskopia, pozwala lepiej wizualizować skuteczność prowadzonego leczenia AK zarówno w jego barwnikowych, jak i klasycznych podtypach.
Czynniki ryzyka i częstość występowania symptomów zaburzeń depresyjnych u dzieci ze szkół podstawowych w Leżajsku
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-01-09) Zawilski, Zdzisław Michał
Praca doktorska pt. „Czynniki ryzyka i częstość występowania symptomów zaburzeń depresyjnych u dzieci ze szkół podstawowych w Leżajsku”, autorstwa lek. Zdzisława Michała Zawilskiego, podzielona jest na dwie główne części. Pierwsza część stanowi ogólne podsumowanie informacji uzyskanych na podstawie dotychczasowych wieloletnich badań zjawiska depresji, ze szczególnym uwzględnieniem populacji dziecięcomłodzieżowej, druga zaś prezentuje wyniki autorskiej pracy badawczej. W badawczej części pracy, po przedstawieniu celów badania, autor szczegółowo omawia populację badaną, metody użyte w pracy oraz wyniki uzyskane w jej toku. Po zaprezentowaniu wyników, następuje dyskusja konfrontująca je z wynikami badań innych autorów, w dalszej kolejności podsumowanie efektów pracy badawczej w skali lokalnej oraz ich ewaluacja i propozycje praktycznych implikacji. Zestawienie wyników pochodzących z badania autorskiego z danymi uzyskanymi w innych badaniach utwierdza w przekonaniach co do jakości i znaczenia czynników ryzyka występowania depresji w populacji dzieci 7-14-letnich, jednocześnie zaś część porównań wskazuje na możliwy wzrost częstości występowania, jak i nasilenia syndromu depresyjnego, połączony z prawdopodobnym obniżeniem wieku, w jakim ujawniają się jego pierwsze symptomy w danej grupie wiekowo-rozwojowej.
Wpływ edukacji na efekt rehabilitacji pacjentów hospitalizowanych z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc
(Uniwersytet Rzeszowski, 2025-12-05) Borys, Renata
Tytuł: Wpływ edukacji na efekt rehabilitacji pacjentów hospitalizowanych z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Wstęp: W leczeniu osób z POChP, oprócz farmakoterapii, kluczową rolę odgrywa rehabilitacja oddechowa oraz ogólnousprawniająca. Istotnym elementem fizjoterapii jest również edukacja pacjenta. Na podstawie analizy dotychczasowych badań zauważono lukę badawczą dotyczącą wpływu kompleksowej rehabilitacji, wzbogaconej o program edukacyjny, na wyniki kliniczne pacjentów z POChP. Cel pracy: Ocena wpływu dwóch modeli rehabilitacji pulmonologicznej: konwencjonalnej i uzupełnionej o program edukacji na funkcje krążeniowo-oddechowe, sprawność funkcjonalną, samoobsługę, jakość życia oraz stan emocjonalny pacjentów hospitalizowanych z powodu POChP. Materiały i metody: Badaniem objęto 100 pacjentów hospitalizowanych z powodu POChP, w tym 38 kobiet i 62 mężczyzn. Badani zostali przydzieleni na zasadzie doboru losowego do dwóch grup. Grupę badaną stanowiły osoby uczestniczące w rehabilitacji pulmonologicznej konwencjonalnej uzupełnionej dodatkowo zajęciami edukacyjnymi (50 osób), natomiast grupę kontrolną stanowiły osoby uczestniczące wyłącznie w rehabilitacji pulmonologicznej konwencjonalnej (50 osób). Badanie wykonano trzykrotnie, przed rozpoczęciem rehabilitacji w 1 dniu hospitalizacji, po zkończeniu programu rehabilitacji w 14-stej dobie hospitalizacji oraz badanie follow up po 2 miesiącach od zakończenia hospitalizacji. Przeprowadzono ocenę parametrów krążeniowo-oddechowych przy użyciu badania spirometrycznego, równowagi kwasowo – zasadowej (RKZ), saturacji krwi (SpO2), tętna (HR), stopnia zmęczenia w skali Borga, stopnia duszności w skali mMRC. Wykonano badanie stanu funkcjonalnego przy użyciu testu 6 minutowego marszu (6MTW) i testu Fullertona. Przeprowadzono także badanie stanu emocjonalnego, samoobsługi oraz jakości życia przy użyciu szpitalnej skali lęku i depresji HADS, skali do oceny złożonych czynności dnia codziennego (IADL) oraz skali WHOQLQ- Bref. W badaniu I pacjenci z obu grup cechowali się zbliżonymi wynikami (p>0,05). Po 2-tygodniowym procesie rehabilitacji zaobserwowano, iż w obu podgrupach efekty były znaczące, przy czym należy zaznaczyć, że w grupie osób uczęszczających na rehabilitację uzupełnioną edukacją efekty terapii były istotnie lepsze (p<0,05). Wynik stopnia nasilenia duszności w III badaniu świadczy o utrzymywaniu się korzystnego efektu rehabilitacji, który był większy w grupie z dodatkową edukacją badanych (p<0,0001). Efekty terapii w badaniu sprawności funkcjonalnej przyniosły korzyści w obu badanych grupach, jednak w grupie badanej wyniki były korzystniejsze (p<0,05). W badaniu samoobsługi chorych korzystających z rehabilitacji konwencjonalnej wraz edukacją, doszło po 2 miesiącach od zakończenia terapii do ponownej poprawy wyników, odnoszących się do oceny aktywności w zakresie czynności dnia codziennego (p=0,0001) - czego nie stwierdzono u chorych korzystających wyłącznie z rehabilitacji konwencjonalnej (p=0,4222). W badaniu jakości życia lepsze efekty we wszystkich domenach zauważono wśród pacjentów z grupy badanej ( p<0,05). W grupie kontrolnej po III przeprowadzonym badaniu zarejestrowano spadek jakości życia we wszystkich dziedzinach, natomiast u chorych uczęszczających na rehabilitację z edukacją spadek jakości życia zarejestrowano tylko w domenie środowiskowej (p=0,0171). W ocenie stanu lęku i depresji mierzonej skalą HADS lepsze efekty terapii zauważono w grupie badanej (p<0,0001). Wyniki po badaniu follow-up w grupie badanej nie pogorszyły się istotnie (p=0,3914) - w przeciwieństwie do grupy kontrolnej (p=0,0010). Wnioski: Rehabilitacja pulmonologiczna uzupełniona o program edukacji przynosi lepsze efekty w zakresie poprawy funkcji krążeniowo-oddechowych, sprawności funkcjonalnej, samoobsługi, jakości życia oraz stanu emocjonalnego pacjentów hospitalizowanych z powodu POChP, w porównaniu do rehabilitacji konwencjonalnej. Scalenie programu edukacyjnego z programem fizjoterapeutycznym przynosi długoterminowe efekty terapii chorych w zakresie badanych funkcji.
Percepcja i efektywność symulacji wysokiej wierności w procesie kształcenia studentów kierunków medycznych województwa podkarpackiego
(Uniwersytet Rzeszowski, 2025-09-30) Trojnar, Patrycja
Wstęp Doświadczenia symulacyjne stają się coraz bardziej popularne, a sposób edukacji pozwala przekazać studentom umiejętności praktyczne, oraz uczy zachowań w trudnych i nowych warunkach, co umożliwia praktykę przed pierwszym doświadczeniem klinicznym. Cel pracy Celem pracy była analiza i ocena percepcji i efektywności symulacji wysokiej wierności w procesie kształcenia studentów kierunków medycznych województwa podkarpackiego. Materiał i metodyka badań. Badanie zostało przeprowadzone od kwietnia do grudnia 2023 roku i objęło 320 studentów, w tym 160 studentów przynajmniej drugiego roku kierunku lekarskiego Uniwersytetu Rzeszowskiego i 160 studentów co najmniej drugiego roku pielęgniarstwa Uniwersytetu Rzeszowskiego i Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Przemyślu. Przebadano 160 studentów za pomocą wirtualnej rzeczywistości (80 osób z kierunku lekarskiego i 80 osób z pielęgniarstwa) i 160 studentów symulacją tradycyjną (80 osób z kierunku lekarskiego i 80 osób z pielęgniarstwa). W omówionej pracy zastosowano następujące narzędzia badawcze: Skala Założeń Symulacji (SDS), Skala Praktyk Edukacyjnych ( EPQ), Skala Satysfakcji i Pewności Siebie Studenta w Procesie Uczenia się (SSCL). Wyniki W ocenie percepcji podczas symulacji wysokiej wierności metodą tradycyjna i wirtualną nie zaobserwowano istotnego zróżnicowania dla obu symulacji wśród studentów pielęgniarstwa i kierunku lekarskiego. Analizując wyniki odrębności dla efektywności symulacji wysokiej wierności wśród studentów pielęgniarstwa i kierunku lekarskiego podczas realizacji zajęć symulacyjnych nie zaobserwowano istotnej odmienności dla obu symulacji. Opisując różnice w efektywności i percepcji symulacji medycznej studentów pielęgniarstwa i kierunku lekarskiego w procesie kształcenia ze względu na zmienne takie jak: wiek i rok studiów zanotowano słabą siłę związku również w przypadkach, gdzie uzyskano istotność statystyczną. Podsumowanie Studenci kierunku lekarskiego i pielęgniarstwa podobnie ocenili postrzeganie i efektywność zastosowanych symulacji. Mogą być one zatem używane naprzemiennie, co znacznie urozmaiciłoby program edukacyjny na obu kierunkach.
Wpływ inklinacji i obciążenia zewnętrznego na parametry czasowo-przestrzenne chodu Operatorów Wojsk Specjalnych
(Uniwersytet Rzeszowski, 2025-09-10) Marszałek, Patryk
Celem pracy było określenie wpływu obciążenia zewnętrznego oraz inklinacji podłoża na parametry czasowo-przestrzenne chodu operatorów jednostek wojsk specjalnych. Dodatkowo oceniono asymetrię chodu pomiędzy kończyną dominującą a ustępującą. W badaniu udział wzięło 50 czynnych operatorów jednostek wojsk specjalnych. Badanie przeprowadzono przy użyciu specjalistycznej bieżni h/p/cosmos gaitway, która umożliwiła pomiar parametrów czasowo-przestrzennych z podziałem na parametry unilateralne i bilateralne. Procedura badawcza obejmowała chód żołnierzy w trzech wariantach obciążenia zewnętrznego (0 kg, 7 kg, 27 kg) oraz czterech warunkach inklinacji (0%, 5%, 10%, 15%). Asymetria dla obu kończyn została oceniona przy pomocy współczynnika symetrii Robinsona. Przeprowadzona analiza wykazała zmiany istotne statystycznie dla większości analizowanych parametrów. Kluczowe modyfikacje dotyczyły czasu trwania poszczególnych faz chodu. Wraz ze wzrostem obciążenia i nachylenia obserwowano systematyczny wzrost fazy podparcia oraz skrócenie fazy przenoszenia. Czas trwania podfazy obciążenia i odciążenia kończyny regularnie wzrastał, co jest odpowiedzią na potrzebę większej stabilizacji i amortyzacji. Wartość współczynnika symetrii pozostawała podobna we wszystkich analizowanych przypadkach, a jego wielkość nie przekraczała 1%. Podsumowując, niska wartość współczynnika symetrii oraz zmiany w fazie podparcia wskazują na wysoki poziom zdolności adaptacyjnych operatorów wojsk specjalnych.
Zdolności psychomotoryczne, a osiągnięcia szkolne uczniów o różnym profilu dydaktycznym
(Uniwersytet Rzeszowski, 2025-09-10) Trębacz, Zbigniew
Głównym celem badań była ocena zależności pomiędzy wybranymi zdolnościami psychomotorycznymi, a osiągnięciami szkolnymi uczniów o różnym profilu dydaktycznym. Ponadto określony zostanie charakter zależności pomiędzy poziomem zdolności psychomotorycznych, a osiągnięciami szkolnymi uczniów z różnych przedmiotów dydaktycznych. W badaniu wzięło udział 356 uczniów o różnym profilu dydaktycznym w tym 152 chłopców i 204 dziewcząt. Uczniowie byli w wieku od 14 do 18 lat. Do oceny zdolności psychomotorycznych wykorzystano próbę SIRT oceniający szybkość reakcji prostej, próbę CHORT oceniający szybkość reakcji z wyborem oraz próbę SPANT oceniający koordynację wzrokowo ruchową z wykorzystaniem informacji przestrzennej. Oceny szkolne zostały pozyskane z dzienników klasowych z poszczególnych przedmiotów. Dodatkowo analizie poddano oceny z egzaminów kończących szkołę podstawową. Zaobserwowano znaczące różnice pomiędzy wybranymi zdolnościami psychomotorycznymi, a płcią oraz wiekiem. Charakterystyka zdolności psychomotorycznych w poszczególnych profilach dydaktycznych wykazała znaczące różnice dla czasu motoryki w teście SIRT oraz dla każdej zmiennej w teście CHORT. Wykazano także istotne statystycznie różnice pomiędzy wybranymi zdolnościami psychomotorycznymi, a przedmiotami szkolnymi. Ponadto wykazano znaczące różnice w ujęciu egzaminów ósmoklasistów dla języka obcego oraz matematyki. Podsumowując, poziom zdolności psychomotoryczne może być uwarunkowany płcią oraz wiekiem. Dodatkowo zdolności psychomotoryczne mogą w pewnym stopniu warunkować osiągnięcia szkolne uczniów.
Analiza stanu odżywienia osób dorosłych z nadmierną masą ciała poddanych długofalowej interwencji żywieniowej i behawioralnej
(Uniwersytet Rzeszowski, 2025-07-17) Momora, Agnieszka
Wstęp: Nadmierna masa ciała jest zjawiskiem wieloczynnikowym, na które wpływają czynniki genetyczne, metaboliczne, hormonalne, środowiskowe i psychospołeczne. Interdyscyplinarne podejście do problemu nadmiernej masy ciała może znacząco zwiększyć szansę na uzyskanie satysfakcjonujących i trwałych efektów. Cel pracy: Nadrzędnym celem pracy było zbadanie wpływu autorskiej metody interwencji żywieniowej i behawioralnej na zmiany w składzie ciała i stan odżywienia osób dorosłych z nadmierną masą ciała i otyłością. Metodologia: Badanie przeprowadzono w latach 2018-2024 w placówce medycznej. W pierwszym etapie dokonano selekcji uczestników spośród 1416 pacjentów, którzy zgłosili się na konsultacje dietetyczne. Ostatecznie badaniem objęto 267 osób dorosłych z nadwagą lub otyłością. Metodologia opierała się na zastosowaniu analizatora składu ciała InBody270, który wykorzystuje metodę bioelektrycznej analizy impedancji (BIA). Wyniki pozwalały na określenie zawartości tkanki tłuszczowej, mięśniowej i wisceralnej oraz innych parametrów. Analiza obejmowała autorski kwestionariusz naukowo-badawczy, bazujący na Inwentarzu Zachowań Zdrowotnych i Skali Uogólnionej Własnej Skuteczności. Pacjenci stosowali indywidualnie dostosowaną strategią żywieniową, opartą na autorskiej metodzie z regularnymi konsultacjami i stałym kontaktem z dietetykiem. Strategia opierała się na wymiennikach, umożliwiając elastyczne komponowanie posiłków oraz inkorporowała techniki psychodietetyczne. Wyniki: Badania wykazały istotną redukcję masy ciała, BMI, procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, wskaźnika talia-biodro oraz poziomu tłuszczu trzewnego po długoterminowej interwencji żywieniowej i behawioralnej. Efektywność terapii była związana z insulinoopornością i nadciśnieniem tętniczym. Brak współistniejących schorzeń sprzyjał lepszym efektom, jednak 77,2% pacjentów doświadczyło efektu jojo po zakończeniu interwencji (p=0,0352). Wnioski: Długoterminowa interwencja żywieniowa i behawioralna jest skuteczna w redukcji masy ciała i poprawie parametrów składu ciała, szczególnie u pacjentów bez współistniejących schorzeń. Jednakże, efekt jojo wskazuje na potrzebę długotrwałego wsparcia i monitorowania pacjentów. Słowa kluczowe: otyłość, nadwaga, dieta redukcyjna, skład ciała, dietoterapia
Związek między stylem życia i zdrowiem psychicznym a otyłością u osób dorosłych
(Uniwersytet Rzeszowski, 2025-05-28) Zielińska, Magdalena
Wstęp: Wzrost częstości występowania otyłości, ograniczona skuteczność tradycyjnych metod redukcji masy ciała oraz zwiększone spożycie żywności wysokoprzetworzonej skłaniają środowisko naukowe do prowadzenia badań nad zachowaniami żywieniowymi wykazującymi cechy uzależnienia. Ponadto zarówno procesy uzależniające, jak i objawy depresyjne obejmują szlaki dopaminergiczne, które mogą leżeć u podstaw współwystępowania uzależnienia od jedzenia (FA) i depresji. Cel: Przeprowadzono trzy badania przekrojowe (podczas oraz po okresie pandemii COVID-19 a także wśród osób dorosłych z nadmierną masą ciała podejmujących próbę jej redukcji). Celem badań była weryfikacja złożonych zależności między masą ciała a FA, samooceną depresji oraz wybranymi elementami stylu życia, co w kontekście depresji rozwinięto i opisano w czwartej pracy - przeglądowej. Metody: W badaniach wzięło udział kolejno 1066 osób, 750 oraz 204 osoby dorosłe. W analizach wykorzystano narzędzia psychometryczne, takie jak Skala Uzależnienia od Jedzenia Yale 2.0 (YFAS 2.0), Skala Samooceny Depresji Zunga (SDS) oraz Kwestionariusz Three-Factor Eating Questionnaire-R18 (TFEQ-R18). Ponadto wykorzystano Kwestionariusz częstotliwości spożycia żywności (FFQ-6) oraz Globalny Kwestionariusz Aktywności Fizycznej (GPAQ). W ośrodku organizującym wczasy odchudzające dla dorosłych wykonano pomiary antropometryczne oraz ciśnienia tętniczego, profilu lipidowego i glikemii na czczo. Wyniki: Wykazano, że zmiany w stylu życia osób dorosłych podczas pandemii COVID-19 dotyczące aktywności fizycznej i sytuacji zawodowej wiązały się z nasileniem FA. Ponadto występował wyższy wskaźnik masy ciała (BMI) i przyrost masy ciała oraz obecność depresji wśród osób wykazujących objawy FA podczas pandemii. Wykazano wyższą częstość występowania FA wśród osób dorosłych w wieku średnim, z wyższym BMI i poziomem tkanki tłuszczowej. FA wśród dorosłych było ściśle związane z samooceną depresji, zarówno podczas, jak i po pandemii. Wnioski: Wyniki przeprowadzonych badań podkreślają potrzebę ukierunkowanych interwencji oraz dalszych badań naukowych dotyczących zarówno kontroli masy ciała, jak i uzależniających zachowań żywieniowych.

Przeglądaj

Ostatnio nadesłane materiały