Repozytorium Uniwersytetu Rzeszowskiego

Witamy w Repozytorium UR - cyfrowym archiwum rejestrującym dorobek naukowy i dydaktyczny środowiska akademickiego UR.

W repozytorium przechowywane są oraz udostępniane różnego rodzaju materiały naukowe i dydaktyczne (artykuły, monografie, czasopisma, materiały konferencyjne, raporty, rozprawy doktorskie). Dostęp do wszystkich materiałów zgromadzonych w repozytorium jest otwarty, a archiwizowanie publikacji odbywa się samodzielnie przez pracowników i doktorantów Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Jeśli jesteś pracownikiem i chcesz dodać własne publikacje możesz od razu się zalogować wykorzystując swoje dane logowania z innych systemów uczelnianych (Wirtualna Uczelnia, EOD). Spowoduje to automatyczne utworzenie konta w Repozytorium, po czym postępuj zgodnie z instrukcją. Będąc doktorantem UR najpierw ZAREJESTRUJ się w serwisie. Jeżeli zamierzasz jedynie przeglądać materiały skorzystaj z wyszukiwarki lub indeksu u góry strony, albo przejrzyj zbiory wyszczególnione poniżej.

Zbiory w Repozytorium UR

Wybierz Zbiór, aby przeglądać jego Kolekcje.

Aktualnie wyświetlane 1 - 7 z 7

Ostatnio nadesłane materiały

Zastosowanie obrazowania wątroby metodą elastografii rezonansu magnetycznego i elastografii SWE w USG u chorych z mukowiscydozą po leczeniu przyczynowym
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-04-21) Kucharska-Miąsik, Iwona
Wstęp: Mukowiscydoza (CF) jest jedną z najczęstszych chorób genetycznych autosomalnych recesywnych wywołanych mutacjami w białku tworzącym kanał chlorkowy w błonie komórkowej – CFTR. Zaburzenia białka CFTR prowadzą do schorzeń wątroby i dróg żółciowych, określanych jako choroba wątroby związana z mukowiscydozą (CFLD – cystic fibrosis liver disease). Modulatory CFTR to leki wiążące się z białkiem CFTR, zwiększające przewodnictwo chlorkowe w błonie komórkowej. Prezentowana praca naukowa wykorzystuje dwie metody elastografii: SWE w badaniu USG (Shear Wave Elastography) oraz MRE (Magnetic Resonance Elastography) do oceny uszkodzenia wątroby u pacjentów z CF przed i po leczeniu modulatorami CFTR. Badanie MR umożliwia także ilościowy pomiar stłuszczenia wątroby (%) z wykorzystaniem techniki „IDEAL IQ”. Cel pracy: Nadrzędnym celem badania jest wykorzystanie elastografii jako kluczowej metody w nieinwazyjnej diagnostyce uszkodzenia i włóknienia wątroby u chorych z CF. Cele szczegółowe: 1. Ocena zmian w wątrobie u pacjentów z CF z wykorzystaniem metody SWE, MRE i MR „IDEAL-IQ” oraz porównanie wyników z grupą kontrolną 2. Ocena zmian w wątrobie u pacjentów z CF po leczeniu modulatorami CFTR w porównaniu do badań przed włączeniem leczenia z wykorzystaniem metod SWE i MRE oraz oceny stłuszczenia wątroby w badaniu MR „IDEAL-IQ” 3. Ocena monitorowania uszkodzenia wątroby u pacjentów z CF przy użyciu nieinwazyjnych metod SWE i MRE Materiał i metody: Do badania włączono 84 osoby: 41 (48.8%) pacjentów z CF, 22 kobiety (53,66%) i 19 mężczyzn (46,34%), w wieku 5-39 lat (średnia 19,95), którzy w latach 2020-2022 byli leczeni i diagnozowani w Klinice Alergologii i Mukowiscydozy Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego Nr 2 im. Św. Jadwigi Królowej w Rzeszowie. Grupę kontrolną stanowiło 43 (51.2% badanych) zdrowych ochotników: 28 kobiet 65,12% i 15 mężczyzn 34,88%, w wieku 8-39 lat (średnia 20,93). Sztywność wątroby była mierzona w SWE (u wszystkich uczestników badania, w grupie z CF przed włączeniem leczenia modulatorami CFTR) i MRE u wszystkich ochotników oraz 27 pacjentów z CF przed włączeniem leczenia. Stopień stłuszczenia wątroby zmierzono wykorzystując technikę „IDEAL IQ”. Badanie MRE wykonano do 3 m-cy od badania SWE. Pomiar sztywności wyrażono w kPa (SWE i MRE), stłuszczenie w % (MR „IDEAL IQ”). Kontrolne SWE objęło 38 z 41 wyjściowo badanych pacjentów z CF (19 kobiet -50% i 19 mężczyzn -50%), wiek 8-42 lat (średnia 22,39). Łącznie 30 pacjentów (78,95 %) badanej grupy objęto leczeniem modulatorami CFTR – grupa leczona (w tym 14 kobiet – 46,67%, 16 mężczyzn – 53,33%, wiek 8-42 r.ż, (średnia 21 lat), 8 pacjentów (21,05%) nie otrzymywało terapii - grupa kontrolna (5 kobiet – 62,5%, 3 mężczyzn -37,5%, wiek 11-42 lata., średnia 27 lat). W grupie leczonej kontrolne SWE wykonano od 28 do 54 miesięcy od poprzedniego badania USG (średnia 36,6 m-cy). Czas od rozpoczęcia leczenia do kontrolnego badania USG wynosił od 12 do 33 miesięcy (średnia 29,9 m-cy). Kontrolne badanie MRE wykonano u 24 pacjentów z CF z 27 badanych wyjściowo, do analizy włączono 22 badania (12 kobiet - 54,54%, 10 mężczyzn- 46,46%, wiek 11-42 lat, średnia 24 lata). 17 pacjentów z badanej grupy (77%) zostało objętych leczeniem (9 kobiet – 53%, 8 mężczyzn – 47%, wiek 14-35 lat. średnia wieku 22 lata), 5 pacjentów (23%) nie włączono do leczenia. U wszystkich pacjentów wykonano pomiar stłuszczenia wątroby (MR „IDEAL IQ”). Do analizy w grupie z CF wykorzystano wiek, płeć, BMI, AspAt, AlAt, spirometrię, podczas badania wyjściowego jak i kontrolnego. Wyniki: Badanie SWE wykazało wyższą medianę sztywności wątroby w całej grupie z CF (Mdn = 5.27 kPa; IQR: 4.26 kPa – 6.81 kPa). W grupie kontrolnej (Mdn = 4.14 kPa; IQR: 3.43 kPa – 4.86 kPa), (p < 0.001). Pacjenci z CF <18 r.ż. wykazali wyższą medianę sztywności w SWE (Mdn = 4,66 kPa; IQR 4,11 kPa – 4,99 kPa), w porównaniu z pacjentami >18 r.ż. (Mdn = 3,78; IQR 3,39 kPa – 4,55 kPa), (p – 0,019). Częstość występowania sztywności wątroby >5 kPa (SWE) w grupie z CF wyniosła 41.46%, w grupie kontrolnej 0%; p<0.001. Badanie MRE nie wykazało istotnej różnicy w sztywności wątroby między całą grupą z CF a grupą kontrolną (p – 0,764). MRE potwierdziło podwyższoną medianę sztywności u pacjentów z CF <18 r.ż. (Mdn = 2.27 kPa; IQR: 1.93 kPa – 2.51 kPa) w porównaniu z pacjentami z CF >18 r.ż (Mdn = 1.74 kPa; IQR: 1.56 kPa – 2.06 kPa), (p = 0.017). Mediana stłuszczenia wątroby w badaniu MR „IDEAL IQ” w grupie z CF Mdn = 5.90% (IQR: 3.00 –16.25%), w grupie kontrolnej Mdn=2.58% (IQR: 1.80 – 3.20 %); (p <0.001). Częstość występowania stłuszczenia wątroby ≥6.5% (MR “IDEAL IQ”) u wszystkich pacjentów z CF - 48.15%, u pacjentów z CF <18 r.ż. - 77.78%, u dorosłych >18 r.ż z CF – 33.33%; p = 0.046. Pacjenci z CF <18 r.ż. wykazują wyższe wartości stłuszczenia wątroby (%) w badaniu MR „IDEAL IQ” (Mdn = 14.90%, IQR: 12.30 – 24.10%), w porównaniu pacjentami >18 r.ż. (Mdn = 4.75%; IQR: 2.65 – 7.33 %), (p = 0.048). Nie wykazano związku włóknienia weryfikowanego w badaniu MRE ze stłuszczeniem (CI 95%: - 0,02-0,03; p=0,639). Wiek w latach i przynależność do grupy wiekowej <18 r.ż. wyłaniają się jako predyktory częstości występowania włóknienia wątroby (OR = 0,83; 95% CI 95%: 0,68 – 0,95; p=0,023). SWE w połączeniu z MRE zwiększa szanse wykrycia nieprawidłowości w wątrobie i pozwala skuteczniej wykluczyć CFLD. Najlepsze wyniki wydajnościowe uzyskano dla progu MRE >2,7 kPa z punktem odcięcia USG 11,06 kPa (czułość - 0,67, swoistość - 0,92, suma czułości i swoistości 1,58, przy AUC 0,86). Dokładność SWE w wykrywaniu włóknienia wątroby dla MRE >2,7 kPa wyniosła 0,89. Dla progu MRE >1,9 kPa punkt odcięcia 4,86 kPa (czułość 0,79, swoistość 0,77 i AUC 0,76). Badanie kontrolne SWE po leczeniu modulatorami CFTR nie wykazało istotnej statystycznie zmiany sztywności wątroby. Podczas pierwszej wizyty mediana sztywności była nieznacznie wyższa w grupie leczonej (Mdn=4,91 kPa, IQR: 4,35 kPa – 6,06 kPa) w porównaniu z grupą kontrolną (Mdn=4,39 kPa, IQR: 3,43 kPa –5,33kPa), (p=0,204). Podczas drugiej wizyty wartości sztywności pozostały podobne między grupami, z Mdn=4,93 kPa (IQR: 4,09 kPa – 6,00 kPa) w grupie leczonej i Mdn=4,87 kPa (IQR: 2,72 kPa – 6,86 kPa) w grupie kontrolnej (p=0,463). Analiza wewnątrzgrupowa nie wykazała istotnej różnicy zmiany sztywności w SWE po leczeniu (wyjściowo Mdn=5,12 kPa, IQR: 4,35 kPa – 6,45 kPa; po leczeniu Mdn=4,93 kPa, IQR 4,09 kPa - 6,00 kPa), (p=0,590). W grupie leczonej odnotowano istotny wzrost mediany FEV1 (% wartości należnej) z Mdn=90,50% (IQR: 71,25 – 100,25%) do Mdn=98,00% (IQR: 82,50 – 112,25 %), (p=0,010) oraz wzrost mediany FEV1/FVC (%) z Mdn=81,72% (IQR: 72,67–94,50%) do Mdn=96,00% (IQR: 81,75–98,75%), (p=0,001). Analiza obejmująca tylko grupę leczoną wykazała wzrost mediany BMI (kg/m²) z Mdn=18,77 kg/m² (IQR: 17,32–21,42 kg/m²) do Mdn=20,63 (IQR: 19,44–23,94 kg/m²),(p < 0,001). Nie wykazano istotnych zmian dotyczących różnic poziomów AspAt i AlAt pomiędzy grupą badaną i kontrolną porównując badanie wyjściowe i badanie kontrolne. Analiza zmian sztywności wątroby z wykorzystaniem modelu RLM (model regresji liniowej) nie wykazała wpływu na zmianę sztywności takich czynników jak typ mutacji, wiek, płeć, BMI, CFRD, stłuszczenie wątroby w wyjściowym badaniu USG, zwłóknienie wątroby czy powiększenie śledziony podczas wyjściowego badania USG. Również odstęp czasowy między badaniem wyjściowym a kontrolnym oraz odstęp czasowy między rozpoczęciem leczenia a kontrolnym badaniem SWE nie wpłynął istotnie na zmianę sztywności wątroby w badaniu SWE. Analiza zmian w grupie 17 pacjentów leczonych modulatorami CFTR wykazała istotny wzrost sztywności wątroby w kontrolnym MRE z Mdn=1,88 kPa (IQR: 1,59 kPa – 2,28 kPa) do Mdn=2,54 kPa (IQR: 2,28 kPa – 2,72 kPa), (p=0,001). Na podstawie analizy regresji nie wykazano wpływu na sztywność i stłuszczenie wątroby (MRE i MR „IDEAL-IQ”) takich czynników jak płeć, czas od włączenia leczenia oraz czas między wyjściowym i kontrolnym badaniem MRE. W kontrolnej spirometrii po leczeniu odnotowano wzrost parametru FEV1%, z Mdn=82,00% (IQR: 70,00–96,00 %) do Mdn=99,00% (IQR: 87,00–114,00 %) (p=0,007). Znaczną poprawę wykazano w zakresie zmiany wskaźnika masy ciała (BMI), który zwiększył się z Mdn=18,16 kg/m² (IQR: 17,41–19,36 kg/m²) do Mdn=21,55 kg/m² (IQR: 19,43–23,74 kg/m²), (p=0,001), zmniejszył się odsetek pacjentów z niedożywieniem (BMI<18,5 kg/m2), spadając z 52,94% do 5,88% (p=0,013). Wnioski: 1. Ocena sztywności wątroby na podstawie wyników badań SWE i MRE pozwala zróżnicować pacjentów z CF z uszkodzeniem wątroby oraz ze zdrową wątrobą. 2. Skuteczna terapia modulatorami CFTR u pacjentów z CF zwiększa konieczność wykorzystywania nieinwazyjnych metod wykrywania stopniowych zmian w nasileniu CFLD. 3. Nieinwazyjne metody SWE i MRE oraz MR „IDEAL-IQ” umożliwiają ocenę wątroby u pacjentów z CF. 4. Odnotowano istotny statystycznie wzrost BMI po leczeniu oraz poprawę parametrów oddechowych FEV1% i FEV1/ FVC%
Dzieciństwo – źródło kontekstów doświadczania czasu w dziele sztuki
(Uniwersytet Rzeszowski, 2026-04-22) Komaniecka, Barbara
Praca to refleksja teoretyczno-artystyczna nad dzieciństwem jako źródłem wyobraźni i pamięci twórczej. Autorka ukazuje, że wspomnienia nie są dokumentem, lecz dynamiczną strukturą śladów, które powracają w sztuce jako obrazy fragmentaryczne, pełne melancholii i niedopowiedzeń. Cykl 14 grafik oparty na pracy z nakładającymi się matrycami staje się metaforą pamięci - warstwowej, palimpsestowej, w której dawne doświadczenia współistnieją z teraźniejszością. Inspiracje filozoficzne (Husserl, Heidegger, Bachelard, Benjamin) i artystyczne (Redon, Kantor, Warburg, Kiefer) służą zrozumieniu czasu i pamięci jako przestrzeni twórczej, a nie archiwum. W grafikach czerń symbolizuje zarówno melancholię, jak i potencjał wyobraźni, fragment i repetycja - mechanizmy pamięci, a niedopowiedzenie - zaproszenie odbiorcy do współtworzenia sensu. Dzieciństwo jawi się jako matryca widmowa, źródło rytmów i wrażliwości, które nieustannie przepisują teraźniejszość. Całość stanowi próbę uchwycenia pamięci jako formy: żywej, otwartej i transformacyjnej.
Pyły zawieszone i ich oddziaływanie na organizmy
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Sikorowicz, Aleksandra; Lewandowska, Magda; Kus-Liśkiewicz, Małgorzata
Zanieczyszczenie powietrza stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia publicznego oraz równowagi ekosystemów, a jednym z jego najważniejszych składników są pyły zawieszone (PM10, PM2,5 i PM1). Celem pracy jest przegląd aktualnych danych literaturowych dotyczących źródeł, charakterystyki oraz wpływu pyłów zawieszonych na organizm człowieka i środowisko, a także omówienie obowiązujących regulacji prawnych w zakresie jakości powietrza. Analiza badań wykazała, że ekspozycja na PM wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób układu oddechowego i sercowo-naczyniowego. Pyły zawieszone przyczyniają się również do degradacji gleb, obniżenia produktywności roślin, utraty bioróżnorodności oraz niszczenia infrastruktury. Wnioski wskazują, że skuteczna redukcja negatywnych skutków zanieczyszczeń powietrza wymaga konsekwentnego wdrażania bardziej restrykcyjnych norm jakości powietrza, zgodnych z wytycznymi WHO, oraz realizacji strategii zrównoważonego rozwoju, w tym założeń polityki „zero pollution” do 2050 roku.
Analiza ekonomiczna i energetyczna instalacji fotowoltaicznej zlokalizowanej w Rzeszowie
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Rąb, Jakub; Lenart, Marek; Zardzewiały, Miłosz
Rosnące ceny energii elektrycznej, potrzeba ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz rozwój odnawialnych źródeł energii uzasadniają konieczność oceny efektywności energetycznej i ekonomicznej przydomowych instalacji fotowoltaicznych w warunkach klimatycznych Polski. Szczególnie istotne jest określenie rzeczywistych korzyści wynikających z ich eksploatacji na podstawie danych rzeczywistych. Celem pracy była analiza energetyczna i ekonomiczna przydomowej instalacji fotowoltaicznej o mocy 3 kWp zlokalizowanej w Rzeszowie, obejmująca ocenę produkcji energii, stopnia pokrycia zapotrzebowania gospodarstwa domowego, poziomu autokonsumpcji oraz opłacalności inwestycji. Badania przeprowadzono na podstawie danych eksploatacyjnych z lat 2022–2023, udostępnionych przez prosumenta. Analizie poddano miesięczne wartości energii wyprodukowanej, wprowadzonej do sieci, pobranej z sieci, zużytej w gospodarstwie domowym oraz koszty zakupu energii w wariancie z instalacją PV i bez niej. Wyniki wykazały wyraźną sezonowość pracy instalacji oraz średnie pokrycie zapotrzebowania energetycznego na poziomie 78,41%. Instalacja umożliwiła redukcję kosztów energii elektrycznej o 31–34% w analizowanym okresie, a okres zwrotu inwestycji oszacowano na około 8 lat, co potwierdza jej zasadność energetyczną i ekonomiczną.
Zrównoważona produkcja i zagospodarowanie odpadów w produkcji sadowniczej
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Radzimowska, Emilia; Topczewska, Jadwiga
Celem pracy było wskazanie przykładowych rozwiązań umożliwiających prowadzenie produkcji owoców zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Wykorzystanie odmian odpornych, edukacja konsumentów w zakresie decyzji zakupowych a także optymalne nawożenie i ograniczone stosowanie środków ochrony to tylko kilka przykładów. Racjonalne gospodarowanie wodą, a także maksymalne zagospodarowanie odpadów w przemyśle oraz jako źródło energii odnawialnej, przekłada się na długoterminowe korzyści. Wdrożenie sztucznej inteligencji umożliwia nadzorowanie produkcji i szybsze podejmowanie kluczowych decyzji. Dodatkowo racjonalne wykorzystanie ciągników ogranicza koszty oraz emisję gazów cieplarnianych. Wieloletnie uprawy drzewiaste mogą pomóc w redukcji emisji gazów cieplarnianych poprzez sekwestrację węgla a także stanowić naturalne korytarze migracyjne. Produkcja sadownicza ma wiele możliwości w realizacji licznych Celów Zrównoważonego Rozwoju.