Palingeneza mitów w polskiej prozie kobiet po 2000 roku

Abstract

Rozprawa doktorska Palingeneza mitów w polskiej prozie kobiet po 2000 roku poświęcona jest analizie współczesnych form powrotu i przekształcania mitu w literaturze kobiet, ze szczególnym uwzględnieniem dwóch dominujących przejawów tego zjawiska: retellingu oraz cultural brandingu. Punktem wyjścia jest założenie, że we współczesnej kulturze mit nie funkcjonuje już jako stabilna struktura znaczeń, lecz jako dynamiczny mechanizm narracyjny podlegający przemianom estetycznym, ideologicznym i medialnym. Część teoretyczna porządkuje klasyczne i współczesne koncepcje mitu, palingenezy oraz intertekstualności, uzupełniając je o perspektywę feministyczną, ze szczególnym uwzględnieniem postfeminizmu i feminizmu czwartej fali. Część analityczna obejmuje twórczość m.in. Olgi Tokarczuk, Moniki Magoskiej-Suchar, Agnieszki Szpili, Barbary Piórkowskiej, Izabeli Filipiak, Katarzyny Bereniki Miszczuk i Aleksandry Seligii. Wyróżniono trzy strategie retellingu: katabazę, monsteryfikację i eskapizm, a także zaproponowano autorską adaptację kategorii cultural brandingu do badań literackich. W jej obrębie wyodrębniono trzy dominujące strategie eksploatacji mitu: maskaradę, gaizm i indygenizację. Rozprawa dowodzi, że choć retelling i cultural branding odwołują się do tego samego repertuaru mitologicznego, pełnią odmienne funkcje kulturowe i ujawniają napięcie między literackim przekształcaniem mitu a jego instrumentalizacją w kulturze popularnej.

The doctoral dissertation Palingenesis of Myths in Polish Women’s Prose After 2000 examines contemporary transformations of myth in Polish women’s literature, focusing on two dominant forms of myth palingenesis: retelling and cultural branding. It argues that, in the twenty-first century, myth functions not as a fixed structure of meaning but as a dynamic narrative mechanism shaped by aesthetic, ideological, and media-market changes. The theoretical framework combines classical theories of myth with contemporary approaches to palingenesis, intertextuality, feminist criticism, postfeminism, and fourth-wave feminism. The analytical part investigates selected works by, among others, Olga Tokarczuk, Monika Magoska-Suchar, Agnieszka Szpila, Barbara Piórkowska, Izabela Filipiak, Katarzyna Berenika Miszczuk, and Aleksandra Seligia. Three dominant retelling strategies are identified: katabasis, monstrification, and escapism. The dissertation further introduces cultural branding as an original analytical category adapted from media and cultural studies, demonstrating how mythological motifs function as cultural brands carrying ideological meanings. Three principal branding strategies are distinguished: masquerade, gaiism, and indigenization. The study concludes that although both retelling and cultural branding rely on the same mythological repertoire, they differ fundamentally in their cultural functions and critical potential, revealing the tension between the literary transformation of myth and its instrumentalisation within contemporary popular culture.