Kompot Gombrowicza do ryby Wokulskiego – o Formie i autoprezentacji jako jeszcze jednej wersji theatrum mundi

Abstract

Mimo że poza gatunkiem Lalkę Prusa i Ferdydurke Gombrowicza zdaje się dzielić niemal wszystko, wnikliwy czytelnik nie może oprzeć się wrażeniu istnienia miejsca wspólnego w postaci twórczego wykorzystania w obu utworach starej metafory: świata jako teatru. Komparatystyczna lektura wybranych scen, połączona z analizą zachowań głównych postaci, pozwala postawić tezę, iż zarówno Prus, jak i Gombrowicz antycypowali w swoich najsłynniejszych powieściach teorię autoprezentacji, genetycznie związaną ze starą metaforą Szekspira, jednak zdefiniowaną na pograniczu socjologii i psychologii dopiero w drugiej połowie XX w.

Although The Doll by Prus and Gombrowicz’s Ferdydurke seem to differ in almost every respect apart from their genre, an attentive reader cannot help noticing a shared element: the creative use, in both works, of the old metaphor of the world as a theatre. A comparative reading of selected scenes, combined with an analysis of the main characters’ behaviour, makes it possible to propose the thesis that both Prus and Gombrowicz, in their most famous novels, anticipated the theory of self-presentation—genetically linked to Shakespeare’s old metaphor, yet defined at the intersection of sociology and psychology only in the second half of the twentieth century.