Publicznoprawne aspekty zagospodarowania zabytków nieruchomych na cele użytkowe

Abstract

Celem pracy jest ocena skuteczności regulacji prawa publicznego dotyczących zagospodarowania zabytków nieruchomych na cele użytkowe. Weryfikacji poddano także hipotezy, według których: 1) obecnie obowiązujące przepisy nie są wystarczająco precyzyjne, co negatywnie wpływa na ich efektywność, 2) obowiązki nałożone na dysponentów zabytków nie uwzględniają w pełni specyfiki użytkowego wykorzystania obiektów, 3) obowiązki dysponentów zabytków zagospodarowanych na cele użytkowe nie są wystarczająco rekompensowane uprawnieniami przysługującymi tym podmiotom. Realizacji celu badawczego służyła przede wszystkim analiza obowiązujących rozwiązań prawnych, w tym ich ewolucji, kluczowych definicji, zasad, form, organizacji ochrony zabytków, prawnych form działania administracji, a także obowiązków i uprawnień dysponentów zabytków zagospodarowanych użytkowo. Tematykę tę omówiono także w kontekście powiązań z innymi dziedzinami prawa oraz przez przedstawienie rozwiązań funkcjonujących w wybranych innych państwach. Przeprowadzone badania pozwoliły na wyodrębnienie różnych modeli regulacji zagadnień związanych z zagospodarowaniem zabytków oraz na co do zasady pozytywne zweryfikowanie hipotez. W efekcie przedstawiono kilka postulatów de lege ferenda, których wdrożenie mogłoby poprawić zarówno stan zabytków, jak i sytuację ich dysponentów.

The aim of the dissertation is to assess effectiveness of legal rules concerning development of historic immovable monuments for useful purposes. Also, following hypotheses were verified: 1) regulations determining the way in which historic monuments may be used are not precise enough, 2) obligations imposed on owners and possessors of historic monuments do not take into account the specificity of building adaptation to useful functions, 3) obligations imposed on holders of historic monuments are not compensated enough by privileges. The research involved especially analysis of legal regulations, including their evolutions, key definitions, principles, forms, organization of historic preservation, legal forms of public administration and duties and privileges of historic monuments’ holders. The theme of the dissertation was also presented in the context of other areas of law and solutions from other selected countries. The conducted research allowed to identify several models of legal regulation of historic monument’s development and to generally positively verify hypothesis. Based on the analyzes, some postulates de lege ferenda have been presented. Their introduction to Polish law could improve both condition of monuments and situation of their owners and possessors.