Flucht und Vertreibung der galizischen Ruthenen: Die Erinnerung an Zwangsmigrationen an der Ostfront des 1. Weltkriegs im Tagebuch des österreichischen Soldaten Franz Arneitz

Der vorliegende Beitrag beleuchtet die Aufzeichnungen des österreichisch-ungarischen Soldaten Franz Arneitz (1893–1973), eines Kärntners aus Unterferlach, der im 1. Weltkrieg an den Kämpfen in Galizien teilnahm. In seinem Tagebuch wird das Schicksal der galizischen Ruthenen beschrieben, die nach Kriegsausbruch des Verrats und der Kollaboration mit Russland beschuldigt wurden. Das im Habsburgerreich geschürte Klima der „Kriegshysterie” und der „Spionagemanie” sowie die Funktionalisierung von nationalen und politischen Gegensätzen zwecks Bekämpfung echter und eingebildeter Feinde führten zu zahlreichen Kriegsverbrechen an der ruthenischen Bevölkerung sowie zur Vertreibung der Bewohner ganzer Landstriche. Der Beitrag stellt Arneitz’ Kriegstagebuch als eine Form der privaten Erinnerungskultur und als ein Ego-Dokument dar, dass als Korrektiv zur traditionellen Erzählung über den „Großen Krieg” betrachtet werden kann.

Niniejszy artykuł rzuca światło na zapiski austro-węgierskiego żołnierza Franza Arneitza, Karyntyjczyka z miejscowości Unterferlach, który brał udział w walkach w Galicji podczas I wojny światowej. W swoim dzienniku opisuje on losy galicyjskich Rusinów, którzy po wybuchu wojny zostali oskarżeni o zdradę i kolaborację z Rosją. Panująca w monarchii habsburskiej atmosfera „histerii wojennej” i „manii szpiegowskiej” oraz wykorzystywanie konfliktów narodowościowych i politycznych do zwalczania prawdziwych i wyimaginowanych wrogów doprowadziły do licznych zbrodni wojennych na ludności rusińskiej oraz do wysiedlenia mieszkańców rozległych terenów. Artykuł ukazuje dziennik wojenny Arneitza jako przejaw prywatnej kultury pamięci oraz egodokument korygujący tradycyjną narrację o Wielkiej Wojnie.

This article sheds light on the records of the Austro-Hungarian soldier Franz Arneitz, a Carinthian from Unterferlach, who participated in the battles in Galicia during World War I. In his diary, he describes the fate of the Galician Ruthenians, who were accused of treason and collaboration with Russia after the outbreak of the war. The climate of “war hysteria” and “spy mania” fostered in the Habsburg Empire, as well as the exploitation of national and political antagonisms to combat real and imagined enemies, led to numerous war crimes against the Ruthenian population and the expulsion of residents from entire regions. The article presents Arneitz’s war diary as a form of private memory culture and as an ego-document that can be seen as a corrective to the traditional narrative about the “Great War”.