Słowo. Studia językoznawcze nr 16/2025

URI dla tej Kolekcjihttps://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12469

Przeglądaj

Aktualnie wyświetlane 1 - 20 z 29

Sposoby obrazowania śmierci dziecka w reklamie funeralnej
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Wicher, Joanna
Celem artykułu jest próba przedstawienia sposobów obrazowania w reklamie funeralnej dotyczącej śmierci dziecka. Materiał zebrano w latach 2023–2024 i obejmuje on 55 stron internetowych przedsiębiorstw okołopogrzebowych, z których wyekscerpowano 428 produktów, takich jak: trumny, urny, ubranka, pamiątki oraz znicze. Z przeprowadzonej analizy wynika, że zmarłe dziecko najczęściej konceptualizowane jest jako anioł przebywający w niebie. Odbiorcami reklam są rodzice zmarłego dziecka, a twórcy sięgają po typowe strategie reklamowe (tryb rozkazujący, stopień najwyższy, przymiotniki wartościujące), odwołując się jednocześnie do głębokich emocjonalnych więzi oraz naturalnego pragnienia rodziców, by zapewnić potomstwu to, co najlepsze.
Motywacje wyboru imion przez mieszkańców wsi na początku XX i XXI wieku (na przykładzie parafii pw. Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Dmeninie koło Radomska)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Robak, Karolina
Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza motywacji nadawania imion chrzestnych przez mieszkańców wsi na początku XX i XXI w. na przykładzie parafii pw. Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Dmeninie koło Radomska w województwie łódzkim, w gminie Kodrąb. Materiał antroponimiczny obejmujący 647 nadań imion męskich i żeńskich wyekscerpowano z czterech ksiąg metrykalnych z lat 1929–1934 oraz 2017–2022. Na podstawie analizowanego materiału dokonano próby opisu wybranych motywacji nadawania imion w dwóch badanych okresach. W analizie uwzględniono nie tylko motywowane religijnie imiona kalendarzowe („przyniesione”), imiona nadawane ze względu na tradycję rodzinną i nazwy należące do bohaterów świeckich, lecz także omówiono kwestię wieloimienności. Wskazano również na podobieństwa i różnice w zakresie mody imienniczej w XX i XXI wieku wśród mieszkańców parafii w Dmeninie.
Cechy wspólne języka polskich miast (na postawie analizy siedmiu słowników)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Tyrpa, Anna
Celem artykułu jest ustalenie cech wspólnych, łączących języki miast polskich. Podstawę analizy stanowi siedem słowników gwary miejskiej/regionalizmów. Są to słowniki ukazujące specyfikę mowy mieszkańców Bydgoszczy, Poznania, Warszawy, Łodzi, Krakowa, Niepołomic i Zakopanego. Każdy z nich oprócz części ściśle słownikowej zawiera opracowanie zebranej leksyki. Porównanie spostrzeżeń dotyczących cech odróżniających mowę mieszkańców każdego z miast od standardu ogólnopolskiego pozwala wyciągnąć wnioski na temat ogólnych cech polszczyzny miejskiej. Należą do nich źródła pochodzenia leksyki: z przeszłości (archaizmy), z pobliskich gwar wiejskich (dialektyzmy), z języków obcych używanych przez przybyłych z innych krajów mieszkańców polskich miast (zapożyczenia), z profesjolektów (profesjonalizmy). Są też innowacje tworzone przez samych mieszczan, nazwy własne (nieoficjalne nazwy różnych obiektów miejskich).
Koncept i konceptosfera w badaniach językoznawców rosyjskich
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Kossakowska-Maras, Maria
Przedmiotem rozważań podjętych w niniejszym artykule są terminy koncept i konceptosfera w badaniach językoznawców rosyjskich. Termin koncept jest jednym z bazowych pojęć rosyjskiej lingwistyki kognitywnej i lingwokulturologii. W artykule została przedstawiona historia rozwoju terminu koncept w językoznawstwie rosyjskim. Ukazano liczne, często sprzeczne, definicje konceptu oraz zwrócono uwagę na inne określenia: koncept kulturowy, bazowe jednostki obrazu świata, koncepty narodowe, dominanty kulturowe, konstanty i słowa kluczowe. Przeanalizowano relacje pomiędzy terminami koncept – pojęcie – konceptosfera. Analiza konceptualna nie ma sprecyzowanych i ostatecznych metod badań. Konceptologia wciąż charakteryzuje się niejednoznacznością pojęć i metod badawczych mimo wielu prac badawczych nad konceptami.
A cognitive exploration of the visual metonymy of hands in Krzysztof Kieślowski’s “Three Colours: White” (1994)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Dale, Inga
This study examines the cognitive function of visual hand metonymy in revealing the characters’ inner states, intentions and actions in Krzysztof Kieślowski’s “Three Colours: White” (1994). The study examines film frames through the CONTAINER image schema (Lakoff & Johnson, 1980), which views the frame as a bounded space of meaning. Drawing on the concept of “dynamic patterns of containment” (Dewell, 2005; Coëgnarts, 2020), it investigates how metonymic representations emerge through extreme and close-ups of body parts based on Forceville’s (2009/2023) analytical framework. An analysis of long sequences of close-ups shows that dominant hands serve as metonymic vehicles for power and control, highlighting the metonymy PART FOR WHOLE (Radden & Kövecses, 1998/2007). These findings support Forceville’s (2009) model of metonymy as a strategic communicative choice informed by relevance theory and joint attention. The study contributes to multimodal discourse analysis and suggests avenues for future research on visual metonymy in different cinematic genres and cultural contexts.
Recent English borrowings in the language of young Poles
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Bloch-Rozmej, Anna
People have always borrowed what they needed, both things and words. Language contact has launched a plethora of different phenomena, of which word borrowing seems to be a conspicuous and very influential process. This article is intended to delve into the problem of English loan words in the language of young people in Poland. We shall establish the most recent contributions to Polish that are regularly used by young people and point out the channels through which borrowings enter the language. Further, some light will be shed on the frequent forms of adaptation loans undergo. Finally, young people’s attitudes towards borrowings will be presented as well as the influence of loan word usage on the process of communication
Słownictwo nazywające miłość i przyjaźń w wypowiedziach pisemnych ukraińskojęzycznych studentów uczących się języka polskiego jako obcego
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Bąk, Marzena
Przedmiotem rozważań podjętych w niniejszym artykule jest słownictwo ukraińskojęzycznych studentów uczących się języka polskiego jako obcego na poziomie B1. Celem analizy jest uzyskanie odpowiedzi na pytanie: Czy uczący się języka na trzecim (zaawansowanym) poziomie nauczania potrafią już swobodnie i świadomie wypowiadać się na temat miłości i przyjaźni w życiu człowieka? W ramach badania studenci zostali poproszeni o napisanie swobodnej wypowiedzi na wskazany temat. Łącznie zebrano i przeanalizowano 95 prac pisemnych. Spośród nich wyekscerpowano określenia, które w definiensie zawierają użycie leksemu miłość i przyjaźń. Bogactwo wynotowanych nazw wskazuje na dużą świadomość językową jej użytkowników. Uczący się jpjo na poziomie B1 potrafią w różnorodny sposób nazwać miłość i przyjaźń. Wyrażają się w sposób dokładny i przemyślany.
Polszczyzna technologów żywności (wybrane zagadnienia)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Piechnik, Anna
W piśmiennictwie naukowym technologów żywności dominującym kodem komunikacyjnym stał się język angielski. Artykuł zawiera prezentację i omówienie wybranych właściwości językowych (głównie fleksyjnych i leksykalno-składniowych), ujawniających szczególnie silny wpływ języka angielskiego także na kształt polszczyzny naukowej technologów żywności. Podstawę materiałową stanowi kilkaset artykułów kierowanych do czasopisma naukowego technologów żywności „Żywność. Nauka. Technologia. Jakość” w latach 2013-2024. Analizie poddano stronę językową tych tekstów z etapu przed redakcją językową i korektą. W tekstach zaobserwowano m.in. skłonność autorów do nieodmieniania nazwisk polskich i obcych oraz do stosowania kalk językowych z angielszczyzny oraz angielskich leksemów w sytuacjach wykraczających poza zakres zapożyczeń koniecznych czy uzasadnionych precyzją terminologiczną.
Jazyková krajina Kremnice
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Odaloš, Pavol
Predkladaný vedecký text predstavuje jazykovú krajinu malého mesta na strednom Slovensku Kremnicu. Jazyková krajina Kremnice je tvorená viditeľným, t. j. napísaným jazykom vo forme kontextovo fixovaných slov, viet a súvetí komerčného a nekomerčného charakteru. Nekomerčný jazyk plní komunikačnú funkciu pri predstavovaní základných informácií o orientácii v meste a o činnosti mesta, o mestských, cirkevných a cintorínskych objektoch a o pamiatkach v meste. Komerčný jazyk má obchodnú funkciu, pretože sa stáva súčasťou procesu obchodných transakcií, najprv vo forme reklamných textov, ktoré ponúkajú komerčný produkt, neskôr vo forme údajov o ponúkanom tovare priamo v obchodnom zariadení. Jazyková krajina Kremnice je súborom textov v slovenčine, nemčine a maďarčine ako prejavov etnolingvistických aktivít Slovákov, Nemcov a Maďarov, resp. textov v angličtine, nemčine, latinčine ako prejavov vitality jazykov pri predstavovaní faktov o súčasnosti a histórii mesta Kremnica.
Sposoby wyrażania stopnia trudności dróg wspinaczkowych w socjolekcie polskich alpinistów
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Jurczyńska-Kłosok, Agnieszka
Jednym z najważniejszych aspektów wspinaczki jest kwestia oceny stopnia trudności pokonywanej drogi. Istotny jest sposób, w jaki kategoria ta odzwierciedlona została w języku. Repertuar form językowych, za których pomocą wyrażano odczucie trudności danej drogi, jest bogaty – od wyrażeń opisowych, silnie zindywidualizowanych, nakierowanych głównie na oddanie osobistych przeżyć (jak miało to miejsce w początkach taternictwa), do określeń jedno-, dwuwyrazowych, a ostatecznie cyfr. Celem artykułu jest zarysowanie ewolucji językowych sposobów wyrażania stopnia trudności dróg wspinaczkowych z uwzględnieniem perspektywy oglądu właściwej wspinaczom dokonującym oceny (która wyraża się w świadomości własnej kondycji psychofizycznej powiązanej z umiejętnością wyjścia poza jednostkowe doświadczenie) oraz stopnia rozwoju opisywanej dyscypliny.
A oni siedzą, oglądają dramę i jedzą popcorn... Wspólnota komunikacyjna wobec konfliktu dyskontów w przestrzeni medialnej
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Taras, Bożena; Taras, Dobrosława
W niniejszym tekście przedmiotem rozważań czyni się medialny konflikt dwóch sieci dyskontowych. Celem badań jest opis językowo-komunikacyjnych zachowań członków wirtualnej wspólnoty skupionej wokół wydarzenia (dramy Biedronka – Lidl). Analizie poddaje się zebrany w lutym i marcu 2024 r. materiał egzemplifikacyjny, który stanowią różnego typu komunikaty: SMS-y, plakaty i paragony oraz, zamieszczone na portalach społecznościowych Instagram, TikTok, YouTube oraz X, memy, filmiki, posty, komentarze i odpowiedzi. W analizie przywołuje się wybrane koncepcje językowe, kulturowe i komunikacyjne. Interdyscyplinarność badawcza pozwala pokazać temat wieloaspektowo: 1) kontekstowe znaczenie form językowych i pozajęzykowych wyznaczanych klasyczną strukturą dramatyczną, tj. ekspozycją, zawiązaniem i rozwojem akcji, punktem kulminacyjnym, perypetią, rozwiązaniem akcji, 2) mechanizmy wywoływania efektu komicznego za pomocą wybranych kategorii, takich jak: tematyka wojny/walki, intertekstualność i obiekt śmiechu.
Relacje przesiedleńców z Kresów południowo-wschodnich na zachodnie ziemie Polski w ujęciu socjolingwistycznym – problemy i wyzwania badawcze
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Stempel-Gancarczyk, Karina
Artykuł dotyczy analizy relacji przesiedleńców z Kresów południowo-wschodnich na ziemie zachodniej Polski po II wojnie światowej, uwzględniając ich wartość jako źródła badań socjolingwistycznych. Materiał badawczy stanowią wywiady przeprowadzone w latach 1991–2006, które dokumentują język, pamięć i tożsamość osób przesiedlonych. W artykule zawarto omówienie metodologii badań, podkreślając wyzwania związane z interpretacją źródeł oraz ich znaczenie dla badań nad zmianami językowymi i kulturowymi. Analiza pokazuje, że relacje przesiedleńców stanowią cenny materiał do interdyscyplinarnych badań łączących socjolingwistykę, badania pamięci i inne perspektywy badawcze. Wskazano również na potrzebę dalszej eksploracji tych źródeł zarówno w kontekście dziedzictwa językowego, jak i jego roli w kształtowaniu współczesnej tożsamości mieszkańców zachodnich ziem Polski.
Między sacrum a profanum – obraz św. Józefa utrwalony w polskich memach internetowych
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Serafin-Wicher, Aleksandra
W artykule autorka analizuje wizerunek Świętego Józefa utrwalony w memach internetowych. Celem badań jest rekonstrukcja obrazu tej postaci w cyfrowym dyskursie, w tym sposobów jego mitologizacji i dekonstrukcji. Materiał badawczy obejmuje 54 memy pochodzące z platform katolickich i ogólnych. Wyniki wskazują na dualizm przedstawień świętego: katolickie memy ukazują Józefa jako wzór ojcostwa i rzemieślnika, natomiast świeckie często podważają jego autorytet, ukazując go jako postać naiwną lub oszukaną. W memach łączy się sacrum z profanum, a humor wynika z kontrastu religijnej podniosłości z codziennymi realiami. Badania potwierdzają, że internetowa kultura wizualna wpływa na percepcję postaci świętych, prowadząc do ich resemantyzacji i adaptacji do współczesnych narracji kulturowych.
The discourse of fear: a case study of misinformation in Polish online health-related texts
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Konieczna, Ewa
This paper examines the discourse of fear in Polish online health-related texts, focusing on misinformation strategies used to shape public perceptions of health and medical procedures. Drawing on critical discourse analysis approach, the study explores how fear is constructed through discursive strategies, such as, argumentation through fallacies and demonstrates how these strategies contribute to the spread of health misinformation.
Nadawca w przekazach medialnych stacji Polsat Sport – struktura, funkcje, strategie
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Kochmańska, Wioletta
Przedmiotem badań w artykule są przekazy stacji Polsat Sport (nadawane w TV i internecie). Celem dociekań było wskazanie sposobów istnienia i ujawniania się ujętego globalnie nadawcy z wykorzystaniem metody analizy tekstu medialnego. Wymienioną kategorię tworzą reprezentujący nadawcę instytucjonalnego różni hiponadawcy. Ich struktura i pełnione funkcje skorelowane zostały z typem przekazu. Mimo ograniczonych i różnych w danym typie tekstu możliwości kontaktu z odbiorcą, niezmienna w obu medialnych jednostkach jest postawa nadawcy instytucjonalnego. Jest sfokusowany na realizację strategii autopromocji i budowanie prestiżu marki i temu podporządkowuje wszystkie inne funkcje. Jednocześnie stara się wytworzyć specyficzną więź ze zbiorowym odbiorcą a także pośrednio interakcje pomiędzy jego przedstawicielami. Nadawca w kontakcie z użytkownikiem dowodzi znajomości jego oczekiwań i potwierdza to stosownym doborem obranych sposobów obrazowania rzeczywistości i jakością przekazywanych treści. W transmisji telewizyjnej dba, by w realizacji obrazu okiem kamery uchwycić najistotniejsze momenty sportowych zmagań. W komentarzu zaś stara się nie tylko omówić widoczne sytuacje, ale też poszerzyć wiedzę widza i zapewnić mu stosowną dawkę emocji. Na stronie serwisu polsatsport.pl nadawca podporządkowuje przekaz kategoriom: aktualności i ważności, dbając o clickbajtową strukturę kafelków. Wieloletni staż jako podmiotu mediów i konsekwencja w wywiązywaniu się z przypisanych mu ról stanowią o szczególnej pozycji analizowanego nadawcy u rzeszy odbiorców.
Za kurtyną kobiecości. Słownictwo związane z ciążą, porodem oraz połogiem w badaniach ankietowych
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Klimasara, Patrycja
W artykule podjęto próbę zarejestrowania za pomocą metody ankietowej słownictwa związanego z ciążą, porodem oraz połogiem, stosowanego zarówno przez specjalistów, jak i przeciętnych użytkowników języka polskiego. Przytoczono również zarys problemu tabuizacji i wulgaryzacji zgromadzonej leksyki oraz jej hermetyczności i niepopularności w uzusie językowym. Przeprowadzone badania dowiodły, że nie tylko ciąża i poród, ale przede wszystkim połóg nadal są silnie tabuizowane w kulturze polskiej, co znajduje odzwierciedlenie w stanie słownictwa. Nienacechowana leksyka dotycząca omawianych stanów okazała się uboga.
Analiza współzależności tekstu i części graficznej w memach internetowych
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Czapiga, Artur
Memy internetowe stanowią dynamicznie rozwijający się środek przekazu, angażując coraz szersze kręgi zarówno twórców, jak i odbiorców. Łatwość tworzenia i szybkość przesyłania pozwalają spontanicznie reagować za ich pomocą na zmieniającą się rzeczywistość i współtworzyć pamięć zbiorową danej grupy społecznej. Przedmiotem analizy w niniejszej pracy jest szczególna grupa memów internetowych – demotywatory. Została podjęta próba prześledzenia relacji między częścią graficzną i tekstową memów w celu ustalenia ich wpływu na znaczenie całości.
Socjolingwistyka a dialektologia – przeszłość i współczesność
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Pelcowa, Halina
W artykule zostały przedstawione powiązania socjolingwistyki i dialektologii, w tym elementy zbliżenia i wzajemnego przenikania się w warunkach przemian cywilizacyjno-technologicznych. Obie dyscypliny łączy badanie języka mówionego mieszkańców wsi oraz sposób określenia wzajemnych relacji społecznych i mentalnościowych na granicy przeszłości i współczesności. Dla badań dialektologicznych szczególnie ważny jest zasięg geograficzny i przekaz kulturowy, dla badań socjolingwistycznych społeczne determinanty zachowań językowych, ale w obu przypadkach należy uwzględnić jeden i drugi aspekt. Włączenie metod socjolingwistycznych do dialektologii, a dialektologicznych do socjolingwistyki pozwala na nakreślenie kompleksowego obrazu współczesnej rzeczywistości wiejskiej oraz wyjaśnienie kontekstów społecznych, kulturowych i obyczajowych. Rozważania teoretyczne zostały zilustrowane przykładami wypowiedzi mieszkańców wsi regionu lubelskiego z lat 1990–2023.
Parodický žánrový mix ako hodnotový prototyp internetovej občianskej publicistiky (samizdat Hlas kotolne 1989–1992 v sociolingvistickom svetle)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Patráš, Vladimír
Príspevok je zameraný na interdisciplinárne predstavenie spoločenských podmienok a sociokomunikačných okolností vzniku a jestvovania slovenského občasníka Hlas kotolne so sústredením pozornosti na jeho žánrový profil. Počítačovo spracúvané, nízkonákladové, režimom neregistrované, komunitne šírené výtlačky boli editované v zlomovom období ako ojedinelá, hravá iniciatíva príslušníkov mladej inteligencie-nežurnalistov od decembra 1989 do apríla 1992. Cieľom príspevku je identifikovať vtedajšie možnosti, zámery a prejavy so žurnalistickými črtami a predurčením, zvážiť lingvokultúrne podmienky, kontúrovať hodnotové, resp. hodnototvorné ambície dobových prejavov a poukázať na ich (ne)využívanie v terajšej internetovej publicistike. Nosnú líniu príspevku utvárajú analytické pohľady na motivický areál, kompozičný profil občasníka a na jeho žánrovú skladbu s modelovými charakteristikami a variačným potenciálom textov, publikovaných počas nedlhého života edície. Ťažisko pristavení utvárajú poukazy na osobitý parodicko-persiflážny spôsob medializovania témy a predmetu pouzornosti, dobových motívov či protagonistov života v postsocialistickej spoločnosti na sklonku 20. storočia. Kyberprostredie poskytuje na budovanie účinných, potrebných hodnotových prototypov občianskej publicistiky omnoho rozvinutejšie a pestrejšie predpoklady než Hlas kotolne ako jej protodigitálny predchodca. Napriek uvedenému poznaniu sa zručné, profesionálne parodizovanie, hybridné žánrové postupy a čítavé, inšpirujúce príspevky v dnešnej internetovej mediálnej komunikačnej sfére využívajú len sporadicky.
Przełączanie kodów językowych a socjolingwistyczne przemiany polskiej wsi w ostatnim półwieczu
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Kurek, Halina
Artykuł omawia zjawisko „przełączania kodów” (rozumianych jako dwa odrębne systemy językowe): gwary na polszczyznę ogólną oraz języka standardowego na gwarę w ostatnich pięćdziesięciu latach. „Przełączanie kodów” definiuję jako świadome zastępowanie gwary językiem ogólnopolskim (lub w odwrotnym kierunku) w oficjalnych kontaktach z rozmówcami reprezentującymi „niewiejski” (lub „niemiejski”) typ językowo-kulturowy. W ostatniej ćwierci XX wieku na polskiej wsi powszechne było „przełączanie” kodu gwarowego na standardowy, a w pierwszych dziesięcioleciach XXI wieku, na skutek glokalizacji, coraz częściej obserwuje się świadome przechodzenie na gwarę lub wprowadzanie jej elementów do polszczyzny ogólnej.

Przeglądaj

Ostatnio nadesłane materiały