Dźwięki, które dotykają ciszy. Poezja i muzyka jako forma terapii na lekcjach języka polskiego w szkole ponadpodstawowej

Abstract

Artykuł podejmuje problematykę arteterapii oraz jej zastosowania w nauczaniu języka polskiego w szkole ponadpodstawowej. Punktem wyjścia pozostaje wyjaśnienie pojęcia arteterapii i omówienie jej podstawowych założeń, a następnie pokazanie możliwości wykorzystania muzykoterapii w pracy z uczniami – zarówno z grupy ogólnej, jak i ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Szczególna uwaga została poświęcona uczniom w spektrum autyzmu, u których muzyka – dzięki rytmowi, powtarzalności i ładunkowi emocjonalnemu – może pełnić funkcję porządkującą, wyciszającą oraz otwierającą na odbiór poezji i komunikację. Część analityczno-interpretacyjna przedstawia implikacje metodyczne pracy z tekstem poetyckim wspomaganej muzyką. Stepy akermańskie Adama Mickiewicza zestawione zostały z utworem Spiegel im Spiegel Arvo Pärta jako propozycja budowania nastroju kontemplacji i wyciszenia. Drugi przykład dotyczy Fortepianu Szopena Cypriana Kamila Norwida w powiązaniu z Sonatą b-moll op. 35 Fryderyka Chopina – jako propozycji wspierającej pogłębioną interpretację, przeżycia estetyczne oraz emocjonalny odbiór tekstów kultury, a także wprowadzenie w kontekst historycznokulturowy. W artykule podkreślono skuteczność integracji kształcenia polonistycznego i ideę korespondencji sztuk oraz zaakcentowano znaczenie arteterapii w pracy z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych, zwłaszcza w odbiorze poezji.

The article examines art therapy and its application in teaching Polish at the upper-secondary level. It begins by defining art therapy and outlining its main assumptions, followed by a presentation of how music therapy can be used with students both in general groups and with special educational needs. Particular attention is given to students on the autism spectrum, for whom music – through rhythm, repetition, and emotional impact – can organize, calm, and facilitate engagement with poetry and communication. The analytical-interpretative section discusses methodological implications for working with poetry supported by music. Adam Mickiewicz’s Stepy akermańskie are paired with Arvo Pärt’s Spiegel im Spiegel as a proposal for creating a contemplative and calming atmosphere. The second example links Cyprian Kamil Norwid’s Fortepian Szopena with Fryderyk Chopin’s Piano Sonata in B-flat minor, Op. 35, supporting deeper interpretation, aesthetic experience, emotional reception, and understanding of the historical-cultural context. The article emphasizes the effectiveness of integrating Polish language education with the idea of the correspondence of the arts and highlights the role of art therapy in supporting students with special educational needs, especially in the reception of poetry.