Aktywizacja społeczna i zawodowa kobiet w polityce PPR, PPS i PZPR w latach 1945‒1950 (na przykładzie Zielonej Góry)

Abstract

Aktywizacja społeczna i zawodowa kobiet w Polsce po 1945 r. stała się jednym z założeń polityki władz partyjnych oraz podporządkowanych im organizacji społecznych, takich jak Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet. Projekt zwalczania bezrobocia kobiet (tzw. akcja „AZ”), realizowany w latach 1947‒1950, przewidywał ich szkolenie a następnie zatrudnianie. Miał on jednak charakter doraźny i był przez ówczesne władze partyjne postrzegany jako forma pomocy społecznej, pozwalającej kobietom uzyskać pracę i źródło stałych dochodów. Rezultaty tych inicjatyw były najczęściej niewielkie, gdyż proponowane kobietom kursy zawodowe w nieznacznym zakresie odpowiadały zapotrzebowaniu rynku pracy. Ponadto osoby, do których kierowano ofertę doszkalania się, często nie przejawiały chęci udziału w tych przedsięwzięciach, tłumaczyły się brakiem czasu, możliwości dojazdu, koniecznością sprawowania opieki nad małymi dziećmi. Wiele działań podejmowanych dla zaangażowania kobiet w działalność społeczną miało na celu ułatwienie im dostosowania się do nowej rzeczywistości, ale także ukazanie postępowości nowego systemu, dostrzegającego rolę i znaczenie kobiet nie tylko jako matek, żon i gospodyń domowych. Od kobiet oczekiwano również prowadzenia działań propagandowych, realizowania przedsięwzięć socjalnych, jak i aktywnego udziału w zwalczaniu zagrożeń społecznych. Wspomniana aktywizacja społeczna i zawodowa, jako element polityki wobec kobiet zainicjowany przez władze państwowe, była realizowana także na szczeblu lokalnym. W opracowaniu ukazano, w jaki sposób działania te były wdrażane w skali mikro w społeczności miasta Zielona Góra w pierwszych latach powojennych (1945‒1950).

The social and professional activation of women in Poland after 1945 became one of the directions of the policy of the Party authorities and subordinate social organizations, such as the Social and Civic League of Polish Women. The project to combat women's unemployment (the so-called "AZ" action), carried out in the years 1947‒1950, included their training and then employment. However, it was of a temporary nature and was perceived by the party authorities at the time as a form of social assistance, as it was supposed to allow women to obtain work and a source of stable income. The results of these initiatives were usually small, as the vocational courses offered to women largely failed to meet the needs of the labour market. Moreover, the people to whom the offer of additional training was addressed often presented attitudes of unwillingness to participate in these projects, frequently explaining themselves with a lack of time, the impossibility of commuting, or the need to take care of small children. A number of initiatives to engage women in social activities were aimed at making it easier for them to adapt to the new reality, but also at showing the progressive nature of the new system, which recognizes the role and importance of women as more than just mothers, wives and housewives. Women were also expected to conduct propaganda activities, implement social projects, as well as actively participate in combating social threats. The aforementioned social and professional activation, being an element of the policy towards women initiated by the state authorities, was also implemented at the local level. The study shows how these activities were implemented on a micro scale, in the community of the city of Zielona Góra in the first post-war years (1945‒1950).