Cechy wspólne języka polskich miast (na postawie analizy siedmiu słowników)

Abstract

Celem artykułu jest ustalenie cech wspólnych, łączących języki miast polskich. Podstawę analizy stanowi siedem słowników gwary miejskiej/regionalizmów. Są to słowniki ukazujące specyfikę mowy mieszkańców Bydgoszczy, Poznania, Warszawy, Łodzi, Krakowa, Niepołomic i Zakopanego. Każdy z nich oprócz części ściśle słownikowej zawiera opracowanie zebranej leksyki. Porównanie spostrzeżeń dotyczących cech odróżniających mowę mieszkańców każdego z miast od standardu ogólnopolskiego pozwala wyciągnąć wnioski na temat ogólnych cech polszczyzny miejskiej. Należą do nich źródła pochodzenia leksyki: z przeszłości (archaizmy), z pobliskich gwar wiejskich (dialektyzmy), z języków obcych używanych przez przybyłych z innych krajów mieszkańców polskich miast (zapożyczenia), z profesjolektów (profesjonalizmy). Są też innowacje tworzone przez samych mieszczan, nazwy własne (nieoficjalne nazwy różnych obiektów miejskich).

The purpose of the paper is to determine the common features linking the languages of Polish cities. The basis of the analysis is seven dictionaries of urban dialects/regionalisms. These are dictionaries showing the specificity of the speech of residents of Bydgoszcz, Poznań, Warsaw, Łódź, Cracow, Niepołomice and Zakopane. Each of them, in addition to the strictly dictionary part, contains a study of the collected lexis. A comparison of insights into the features that distinguish the speech of each city’s residents from the nationwide standard allows conclusions to be drawn about the general features of urban Polish. These include the sources of origin of lexis: from the past (archaisms), from nearby rural dialects (dialectisms), from foreign languages used by Polish city dwellers who came from other countries (borrowings), from professiolects (professionalisations). There are also innovations created by the townsfolk themselves, proper names (unofficial names of various urban objects).