Województwo rzeszowskie w liczbach (1975–1989)

Województwo rzeszowskie 1975–1989 w liczbach to opracowanie mające na celu przybliżenie historii jednostki administracyjnej funkcjonującej w latach 1975–1999, powołanej do życia w wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej w Polsce w 1975 r. Publikacja koncentruje się na latach 1975–1989, czyli na czasach PRL, kiedy to województwo funkcjonowało w specyficznych uwarunkowaniach społecznych, gospodarczych i politycznych. Reforma z roku 1975 była kluczowym momentem w reorganizacji podziału terytorialnego kraju, w wyniku której województwo rzeszowskie stało się jedną z 49 nowo utworzonych jednostek administracyjnych. Niniejsze opracowanie opiera się na danych statystycznych, które umożliwiły przedstawienie społeczno-ekonomicznej sytuacji województwa w badanym okresie. Na podstawie dostępnych informacji podjęto próbę odpowiedzi na kilka istotnych pytań: czy lata 1975–1989 były czasem dynamicznego rozwoju, czy raczej stagnacji i regresu? Jakie skutki dla mieszkańców regionu przyniosły zmiany administracyjne? Czy okres ten można uznać za straconą szansę, czy też za czas intensywnego wzrostu gospodarczego i społecznego? Praca została skonstruowana w sposób umożliwiający szczegółową analizę poszczególnych aspektów funkcjonowania województwa. Kolejne rozdziały prezentują najważniejsze zagadnienia kształtujące obraz regionu w analizowanym okresie. Szczególny nacisk położono na przemiany demograficzne, które miały istotny wpływ na strukturę społeczną województwa, warunki życia mieszkańców, rozwój infrastruktury oraz dostępność edukacji i kultury. W dalszej części omówiono poziom rozwoju gospodarczego, uwzględniając stan przemysłu, rolnictwa i sektora usług, a także wskaźniki zatrudnienia i poziom życia ludności. Każde z tych zagadnień zostało szczegółowo przeanalizowane w podrozdziałach, które zawierają zarówno interpretację zebranych danych, jak i ich porównanie z sytuacją w innych regionach Polski. Główną część opracowania poprzedza wstęp, w którym omówiono przyczyny i kontekst wprowadzenia nowego podziału administracyjnego kraju. Przedstawiono w nim również główne założenia reformy administracyjnej z 1975 r. oraz jej wpływ na organizację i funkcjonowanie regionu w pierwszych latach po wdrożeniu zmian. Książka nie ogranicza się do prostej analizy danych statystycznych, lecz stanowi również próbę oceny wpływu zmian administracyjnych i politycznych na życie mieszkańców regionu. Przedstawia, jak reformy administracyjne kształtowały codzienność lokalnej społeczności, oddziałując na dostęp do usług publicznych, edukację, infrastrukturę oraz możliwości zatrudnienia. Ukazuje zarówno pozytywne skutki przemian, takie jak intensyfikacja rozwoju gospodarczego w niektórych sektorach, rozbudowa sieci komunikacyjnej czy wzrost poziomu urbanizacji, jak i wyzwania, z jakimi borykało się województwo w latach PRL. Porównanie z innymi województwami umożliwiło lepsze ukazanie specyfiki regionu rzeszowskiego – jego mocnych i słabych stron oraz dynamiki zmian na tle reszty kraju. Wyniki analizy pokazują, że mimo początkowych trudności, takich jak słabo rozwinięta infrastruktura czy niski poziom uprzemysłowienia w niektórych częściach województwa, region ten osiągnął znaczący postęp w ciągu ostatnich piętnastu lat. W opracowaniu podkreślono, że rozwój miał charakter nierównomierny i nie wszędzie przynosił oczekiwane rezultaty. Niektóre obszary wciąż borykały się z różnymi problemami. Wskazano również na bariery rozwojowe wynikające z ogólnej polityki gospodarczej PRL, które ograniczały możliwości pełnego wykorzystania potencjału regionu. Publikacja ta może być wartościowym źródłem wiedzy nie tylko dla historyków zajmujących się okresem PRL, ale również dla socjologów, urbanistów i ekonomistów badających rozwój regionalny Polski. Zawarte w niej analizy i wnioski mogą być użyteczne w w badaniach nad współczesną polityką regionalną oraz skutkami reform administracyjnych dla rozwoju społeczno-gospodarczego. Studium przypadku województwa rzeszowskiego z lat 1975–1989 może również stanowić cenny punkt odniesienia dla analiz porównawczych dotyczących późniejszych przekształceń administracyjnych, w tym reformy samorządowej z 1999 r.

The Rzeszów Voivodeship 1975–1989 in numbers is a study aimed at presenting the history of the administrative unit operating in the years 1975–1999, established as a result of the administrative reform carried out in Poland in 1975. The publication focuses on on the years 1975–1989, the period of the Polish People's Republic, when the voivodeship functioned within a distinct social, economic, and political conditions. The 1975 reform marked a pivotal moment in the reorganization of Poland’s territorial division, with the Rzeszów Voivodeship becoming one of 49 newly established administrative units. The study is based on statistical materials that provide insight into the region’s social and economic conditions during the examined period. Through the analysis of the available data, key questions are addressed: Was 1975–1989 a time of dynamic development or stagnation and regression? What were the consequences of administrative changes forthe region’s inhabitants? Can this period be seen as a time of a missed opportunity, or rather as one of intensive economic and social growth? The structure of the study is designed to facilitate a detailed discussion of specific aspects of the functioning of the voivodeship. Key issues defining the region during the period under revieware examined in the following chapters, with particular attention given to demographic changes that significantly influenced the social structure, living conditions, infrastructure development, and access to education and culture. Economic development is also analyzed in the next section, including the state of industry, agriculture, services sector, employment rates, and the standard of living. Each of these areas is explored in detail in dedicated subsections, incorporating both an interpretation of the collected data and comparisons with the situation in other regions of Poland. The main part of the study is preceded by an introduction outlining the motivations and context behind the 1975 administrative reform. It explains the key assumptions of the reform and its impact on the organization and functioning of the region in the first years following its implementation. More than a mere statistical analysis, this work also evaluates the impact of administrative and political changes on the lives of the region’s inhabitants. It illustrates how these reforms shaped daily life, influencing access to public services, education, infrastructure, and employment opportunities. The study highlights both the positive aspects – such as economic growth in certain sectors, expansion of the transport network, and the increase in the level of urbanization – as well as the challenges the voivodeship faced during the years of the Polish People's Republic. A comparative analysis with other voivodeships offers a broader perspective on the specific characteristics, strengths, weaknesses, and pace of change in the Rzeszów region compared to the rest of the country. The results of the analysis showthat, despite initial difficulties – including underdeveloped infrastructure and low industrialization in some areas – the region made significant progress over 15 years. The study emphasized that development was uneven and did not always produce the expected results. Some areas continued to struggle with various problems.The study also identifies development barriers resulting from the general economic policy of the Polish People's Republic that hindered the full utilization of the region’s potential. This work serves as a valuable resource not only for historians specializing in the communist era but also for sociologists, urban planners, and economists studying regional development in Poland. The presented analyses and conclusions offer insights relevant to contemporary research on regional policy and the long-term effects of administrative reforms on socio-economic development. Moreover, the study of the Rzeszów Voivodeship from 1975–1989 provides a useful reference point for for comparative analyses of later administrative transformations, including the 1999 self-government reform.