Przełączanie kodów językowych a socjolingwistyczne przemiany polskiej wsi w ostatnim półwieczu

Abstract

Artykuł omawia zjawisko „przełączania kodów” (rozumianych jako dwa odrębne systemy językowe): gwary na polszczyznę ogólną oraz języka standardowego na gwarę w ostatnich pięćdziesięciu latach. „Przełączanie kodów” definiuję jako świadome zastępowanie gwary językiem ogólnopolskim (lub w odwrotnym kierunku) w oficjalnych kontaktach z rozmówcami reprezentującymi „niewiejski” (lub „niemiejski”) typ językowo-kulturowy. W ostatniej ćwierci XX wieku na polskiej wsi powszechne było „przełączanie” kodu gwarowego na standardowy, a w pierwszych dziesięcioleciach XXI wieku, na skutek glokalizacji, coraz częściej obserwuje się świadome przechodzenie na gwarę lub wprowadzanie jej elementów do polszczyzny ogólnej.

This article discusses the phenomenon of “switching codes” (understood as two separate linguistic systems): dialect into general Polish and standard language into dialect, within the last fifty years. “Code-switching” is defined as the conscious substitution of dialect with general Polish (or the other way round) in official interactions with interlocutors representing a “non-rural” (or “rural”) linguistic and cultural type. In the last quarter of the twentieth century it was common in the Polish countryside to “switch” the dialect code into the standard one, and in the first decades of the twenty-first century, as a result of glocalisation, a conscious switch into dialect or the introduction of its elements into general Polish is increasingly more frequent.