Tradycje romanistyczne w orzecznictwie sądowym w sprawach cywilnych

Abstract

Prezentowany artykuł dotyczy tradycji romanistycznych we współczesnym orzecznictwie sądowym w sprawach cywilnych w Polsce. Badaniu poddano wyłącznie te orzeczenia, w których sądy wprost i świadomie odwoływały się do prawa rzymskiego w uzasadnieniu danego rozstrzygnięcia. Na podstawie starannej kwerendy wyselekcjonowano 58 judykatów z lat 1920–2025, w których prawo rzymskie zostało użyte w sposób bezpośredni i miało wpływ na argumentację i sądowy proces decyzyjny. Analiza tych orzeczeń, pokazuje, że prawo rzymskie było wykorzystywane w ujęciu historyczno-porównawczym, legitymizacyjnym, dogmatyczno-interpretacyjnym oraz rekonstrukcyjnym. Uzyskane wyniki pozwalają na przyjęcie, że prawo rzymskie w omówionych orzeczeniach nie pełniło tylko roli historycznego tła, ale wykorzystane zostało w procesie argumentacyjnym sądów. Niniejsze opracowanie stanowić może głos w dyskusji na temat roli prawa rzymskiego w relacji do prawa cywilnego, podważając też jego wyłącznie propedeutyczny charakter.

This article concerns Roman law traditions in contemporary civil case law in Poland. The study examined only those judgments in which the courts explicitly and consciously referred to Roman law in the justification of a given decision. Based on a careful search, 58 judgments from 1920–2025 were selected in which Roman law was used directly and influenced the reasoning and judicial decision-making process. An analysis of these rulings shows that Roman law was used in a historical-comparative, legitimizing, dogmatic-interpretative, and reconstructive manner. The results obtained allow us to conclude that Roman law in the judgments discussed did not only serve as a historical background, but was used in the courts' argumentation process. This study may contribute to the discussion on the role of Roman law in relation to civil law, challenging its exclusively propaedeutic nature.