Między nieobecnością a niemocą. Michał Korybut Wiśniowiecki w Trylogii Henryka Sienkiewicza

Abstract

Powszechnie zwykło się uważać, że niepomierny wkład zarówno w tworzenie się, jak i utrwalenie, a także upowszechnienie „czarnej legendy” Michała Korybuta Wiśniowieckiego miał Henryk Sienkiewicz, a konkretnie cykl jego trzech dzieł zwany Trylogią. W artykule poddano analizie wskazane pozycje pod kątem kreacji literackiej postaci syna Jaremy. Przeprowadzone obserwacje skłaniają do wniosku, że wyłaniający się z lektury obraz Michała akcentuje przede wszystkim swoisty tragizm sytuacji, w jakiej się on znalazł, oraz wynikłej z tego niemocy, kontrastującej jednocześnie z przeciwstawną wizją wojowniczego kniazia Jeremiego. Wywołuje to u czytelnika przede wszystkim uczucie litości, sama Trylogia mogła nie odgrywać zatem w aspekcie rozwoju stereotypowej opinii o królu-rodaku takiej roli, jaką zwykło się jej przypisywać. Tekst wskazuje też na obszary w badaniach historycznoliterackich, które wymagałyby rozwinięcia w pracach naukowych.

It is commonly believed that Henryk Sienkiewicz — specifically his trilogy of novels known as The Trilogy — had an immense influence on the creation, consolidation, and dissemination of the “black legend” of Michał Korybut Wiśniowiecki. This article analyzes the indicated works with regard to the literary portrayal of the son of Jeremi. The observations conducted lead to the conclusion that the image of Michał emerging from the reading emphasizes above all the peculiar tragedy of his situation and the resulting powerlessness, which at the same time stands in contrast to the opposing vision of the warlike Prince Jeremi. This evokes in the reader primarily a feeling of pity; therefore, The Trilogy may not have played as significant a role in shaping the stereotypical opinion of the native-born king as is commonly attributed to it. The text also points to areas in historical-literary research that would require further development in scholarly studies.