Acta Iuridica Resoviensia nr 1 (52) 2026

URI dla tej Kolekcjihttps://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12527

Przeglądaj

Aktualnie wyświetlane 1 - 12 z 12

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Jednostka w demokratycznym państwie prawnym” (Łódź, 20 maja 2025 r.)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Truszkowski, Mikołaj; Eckhardt, Nawojka
Zgodność inwestycji gospodarowania odpadów z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Zwolak, Sławomir
Elementem proceduralnym na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest analiza stwierdzenia zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Aspekt ten nabiera szczególnego znaczenia, gdyż może przesądzać o dopuszczalności prowadzenia działalności gospodarczej. Dlatego istotna jest w tym przypadku właściwa interpretacja zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w kontekście dopuszczenia inwestycji dotyczących gospodarowania odpadów. Dominującym poglądem w orzecznictwie sądów administracyjnych, jest stanowisko w którym gospodarowanie odpadami może odbywać się nie tylko na terenach do tego przeznaczonych w planie miejscowym, ale także na tych terenach, które tego nie wykluczają. Za tym poglądem przemawia przede wszystkim ochrona interesu indywidualnego w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, która urzeczywistnia się w realizacji wolności działalności gospodarczej.
Identyfikacja norm dotyczących podmiotów prawnych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji: fragmentacja systemu prawnego a potencjał identyfikatora LEI
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Wojtkiewicz, Katarzyna B.
Artykuł przedstawia innowacyjne podejście do analizy prawa polegające na zastosowaniu narzędzi sztucznej inteligencji, w szczególności dużych modeli językowych (LLM), w identyfikacji norm dotyczących podmiotów prawnych. Celem badań było zmapowanie i ocena regulacji definiujących oraz identyfikujących podmioty prawne w polskim systemie prawnym, ze szczególnym uwzględnieniem globalnego identyfikatora podmiotów prawnych LEI (Legal Entity Identifier). We wprowadzeniu omówiono problem fragmentacji systemu prawnego w zakresie identyfikacji podmiotów – poszczególne gałęzie i jurysdykcje posługują się odrębnymi definicjami i rejestrami – co utrudnia efektywne zarządzanie ryzykiem i transparentność obrotu gospodarczego. Następnie zaprezentowano stan badań nad metodyką prawniczą, podkreślając dominację tradycyjnej metody dogmatycznoprawnej oraz rozwijające się podejścia empiryczne z użyciem narzędzi informatycznych (w tym AI). W części metodologicznej opisano kombinację metod: dogmatycznoprawnej (analiza tekstów prawnych), funkcjonalnej (ocena spełniania funkcji identyfikacyjnej przez istnie- jące regulacje) oraz empirycznej z wykorzystaniem AI (automatyczna ekstrakcja i analiza przepisów dotyczących podmiotów prawnych). Wyniki badań wskazują na znaczną fragmentację systemu – zidentyfikowano wiele rozbieżnych definicji i wymogów identyfikacyjnych podmiotów prawnych w różnych aktach prawnych. Jednocześnie dostrzeżono potencjał upowszechnienia identyfikatora LEI jako uniwersalnego standardu mogącego zintegrować rozproszone reżimy identyfikacyjne i poprawić spójność prawa. W konkluzji przedstawiono postulaty de lege ferenda, m.in. wprowadzenie szerszego obowiązku stosowania kodu LEI w prawie krajowym i unijnym poza sektorem finansowym, ujednolicenie terminologii dotyczącej podmiotów prawnych oraz wykorzystanie narzędzi AI w procesie legislacyjnym i stosowaniu prawa. Artykuł akcentuje, że integracja nowatorskich metod (AI/LLM) z klasycznymi standardami nauk prawnych umożliwia efektywniejszą analizę i doskonalenie systemu prawa.
Przeprowadzenie dowodu z użyciem sztucznej inteligencji w polskim procesie cywilnym
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Wiśniewski, Daniel
Wobec trwającej „rewolucji sztucznej inteligencji” coraz częściej zdarzają się przypadki dopuszczania przez sądy dowodów stworzonych przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Z systemów AI często korzystają również biegli sądowi przy sporządzaniu swoich opinii. Już teraz w systemy AI wyposażone są nasze domy, samochody. W niniejszym artykule poruszam temat przeprowadzenia dowodów stworzonych lub pozyskanych przy udziale AI w świetle środków dowodowych zawartych w k.p.c. Rozróżniam przy tym wykorzystanie systemu AI jako samodzielnego dowodu (rodzaj świadka zdarzenia) oraz jako narzędzia w rękach biegłego. Stawiam pytania, czy obecne regulacje pozwalają na prawidłowe przeprowadzenie takich dowodów , czy też konieczne są zmiany. W końcu, wskazuję na wyzwania związane z oceną takich dowodów, a w szczególności problem przejrzystości i zrozumienia działań AI, co ma kluczowe znaczenie dla zachowania zasady kontradyktoryjności, równości stron czy też realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Na zakończenie artykułu wskazuję postulaty dotyczące ewentualnych kierunków zmian obowiązujących przepisów z wykorzystaniem doświadczeń innych państw.
Dyskrecjonalność Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w aspekcie ochrony zbiorowych interesów klientów
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Świeca, Karolina
Pole badawcze artykułu stanowi dyskrecjonalność Prezesa UOKiK na tle ochrony zbiorowych interesów konsumentów poprzez klauzulę generalną dobrych obyczajów. Pojęcie dyskrecjonalności nie ma jednoznacznie sformułowanych granic, dlatego opiera się na ocenie zależnej od okoliczności faktycznych danego przypadku. Analiza problemu pozwala zrozumieć pozycję Prezes UOKiK w procesie stosowania prawa w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.
Ostatni etap reformy Urzędu Nadzoru i Informacji Finansowej oraz Instytutu Dzieł Religijnych przeprowadzony przez papieża Franciszka
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Romanko, Agnieszka
W opracowaniu podjęto charakterystykę ostatniego etapu reformy dwóch instytucji ekonomicznych, tj. Urzędu Nadzoru i Informacji Finansowej oraz Instytutu Dzieł Religijnych. Reforma została zapoczątkowana jeszcze w 2013 r. przez papieża Franciszka, który wskazywał przede wszystkim na potrzebę zwiększenia transparentności działalności instytucji finansowych w Stolicy Apostolskiej i Państwie Watykańskim. W odniesieniu do Urzędu, 5 grudnia 2020 r. papież Franciszek zmienił nazwę dotychczasowego Urzędu Informacji Finansowej na Urząd Nadzoru i Informacji Finansowej, a także zatwierdził nowy statut. Podmiotem nadzorowanym przez Urząd Nadzoru i Informacji Finansowej jest Instytut Dzieł Religijnych, którego statut został zatwierdzony przez papieża Franciszka 30 stycznia 2023 r. Wnioski z przeprowadzonych badań przemawiają za tym, iż cele reformy zostały zrealizowane.
Niepewność planistyczna – zagrożenia i wyzwania
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Pawłowski, Sławomir
Przedmiotem opracowania jest spojrzenie na problematykę planowania i zagospodarowania przestrzeni z punktu widzenia jednej z podstawowych emanacji zasady państwa prawnego - zasady lojalności. Punktem odniesienia jest z jednej strony względna stabilizacja prawna oraz ochrona praw słusznie nabytych, z drugiej natomiast interes publiczny przejawiający się w ciągłości realizacji inwestycji celu publicznego. Przedmiotem analizy jest kilka kwestii. Po pierwsze, zasada ochrony prawa własności, po drugie, dekompozycja aktów planistycznych poprzez nowe, szczególne akty prawa miejscowego osłabiające pierwszoplanowe znaczenie planu miejscowego. I wreszcie po trzecie, reforma planistyczna z 2023 r., której wprowadzenie, szczególnie w terminach pierwotnych, groziło i nadal grozi pojawieniem się m.in. tzw. luki planistycznej. W opracowaniu będzie dowodzona teza, że zmienność planistyczna, funkcjonalnie wpisana w prawo zagospodarowania przestrzeni, nie może doprowadzać do niepewności i braku stabilizacji stosunków prawnych.
Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej przez lekarzy i psychologów w świetle projektowanych zmian do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Kłosowska-Lasek, Rita; Lasek, Wojciech
Niniejsze opracowanie podejmuje temat zmian w przepisach regulujących tajemnicę zawodową lekarza i psychologa. Do dotychczasowych regulacji zezwalających na ujawnienie tajemnicy zawodowej, zostanie dodany kolejny wyjątek. Tym razem dotyczący pacjentów małoletnich, którzy ukończyli 13 lat. Zobowiązuje on lekarzy lub psychologów do ujawnienia określonych prawem informacji przedstawicielowi ustawowemu małoletniego pacjenta. Omówienie tych zmian oraz ich wpływ na relację pomiędzy pacjentem a podmiotem udzielającym świadczeń, pozwoli sprawdzić, czy szlachetne pobudki leżące u podstaw ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw zostaną spełnione.
Tradycje romanistyczne w orzecznictwie sądowym w sprawach karnych
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Kosior, Wojciech J.
Celem artykułu jest analiza wykorzystania prawa rzymskiego w orzecznictwie sądowym w sprawach karnych. Choć wpływ prawa rzymskiego na prawo prywatne jest powszechnie uznawany, jego znaczenie dla współczesnego prawa karnego bywa marginalizowane. Autor, na podstawie analizy 24 wyroków Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, w których doszło do bezpośredniego odwołania do prawa rzymskiego, klasyfikuje te odwołania według pełnionej funkcji: dogmatycznej, interpretacyjnej, legitymizującej oraz mieszanej. Wskazuje, że choć w niektórych przypadkach prawo rzymskie wzbogaca argumentację sądową, to jego rola ogranicza się najczęściej do funkcji ilustracyjnej. Jednocześnie podkreśla, że rzymskie instytucje prawne mogą stanowić wartościowy punkt odniesienia również dla współczesnej wykładni prawa karnego. W konkluzji postuluje częstsze i bardziej świadome sięganie do dziedzictwa prawa rzymskiego jako elementu wspierającego racjonalność i kulturową głębię argumentacji prawniczej.
Zakres podmiotowy prawa do nauki osób niepełnosprawnych
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Gajewska, Kinga
Artykuł ma na celu omówienie zagadnień konstytucyjnoprawnych związanych z zakresem podmiotowego prawa do nauki w Polsce. Autorka skupiła się na konstytucyjnych regulacjach związanych z prawem do nauki obywateli, w szczególności w kwestii związanej z dostępem do edukacji osób z niepełnosprawnościami. Jednym z celów opracowania jest określenie roli czynników prawnych, politycznych, społecznych w procesie urzeczywistniania konstytucyjnego prawa do nauki.
Administracyjnoprawna reglamentacja wykonywania zawodu psychologa w Polsce
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Chochowska, Anna
W artykule podejmowane są rozważania dotyczące potrzeby uregulowania zawodu psychologa na wzór zawodów zaufania publicznego. Obowiązująca bowiem ustawa z dnia 8 czerwca 2001 roku jest w zasadzie tzw. prawem martwym i nie przyczynia się do zapewnienia bezpieczeństwa osobom, które korzystają z usług świadczonych przez psychologów. Stan ten jest nie do zaakceptowania w dobie szybkiego wzrostu liczby osób wymagających różnego rodzaju interwencji psychologicznych. Wprowadzenie regulacji prawnych, które w sposób kompleksowy unormują zasady wykonywania tego zawodu zabezpieczy prawidłowość świadczonych usług psychologicznych, co będzie korzystne zarówno dla samych psychologów, jak też ich klientów. Żywić należy nadzieję, że w niedługim czasie uchwalony zostanie kompleksowy akt prawny, który zadowoli nie tylko środowisko psychologów ale przede wszystkim przyczyni się do zapewnienia bezpieczeństwa w obszarze zdrowia psychicznego Polaków. Artykuł ma na celu wykazanie, że zawód psychologa spełnia wszystkie cechy zawodów zaufania publicznego, o których stanowi Konstytucja RP w art. 17 ust. 1 a zatem należy wprowadzić administracyjnoprawne ograniczenia w wykonywaniu tego zawodu, dbając tym samym o zabezpieczenie interesów państwa i jego obywateli w zakresie dostępu do profesjonalnych usług psychologicznych.
Rzymskie korzenie prawa karnego – dziedzictwo starożytności w świetle współczesnej regulacji obrony koniecznej i specyfika art. 25 k.k.
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2026-03) Bizior, Szymon Bernard
Artykuł podejmuje próbę analizy instytucji obrony koniecznej w prawie karnym, wskazując na jej genezę w starożytnym Rzymie oraz ukazując ewolucję tej konstrukcji na tle współczesnej regulacji zawartej w art. 25 Kodeksu karnego. Autor weryfikuje popularną tezę, jakoby to Cyceron był twórcą kontratypu obrony koniecznej, wykazując, że mowa obrończa w procesie Milona nie stanowiła źródła tej instytucji, lecz odwoływała się do norm uprzednio ugruntowanych w rzymskim prawie zwyczajowym i w Prawie Dwunastu Tablic. Analiza historyczno-dogmatyczna pokazuje, że rzymskie przepisy, mimo ograniczonego zakresu i kazuistycznego charakteru, zawierały przesłanki obrony koniecznej tożsame z tymi, które występują w obecnym porządku prawnym: bezpośredniość i bezprawność zamachu, proporcjonalność obrony oraz konieczność jej podjęcia. Szczegółowo omówiono również poglądy jurystów rzymskich (m.in. Gajusa, Ulpiana i Paulusa), których wypowiedzi wskazują na istnienie pierwotnych podstaw tej instytucji w prawie rzymskim. Artykuł odnosi się także do kontrowersji interpretacyjnych wynikających z obowiązującego art. 25 k.k., takich jak granice dopuszczalnej obrony, problematyka ekscesu intensywnego i ekstensywnego, a także kwestia świadomości osoby broniącej się. Autor podnosi, że mimo postępu legislacyjnego współczesna regulacja nie jest wolna od mankamentów normatywnych i wskazuje na potrzebę doprecyzowania przepisów oraz podniesienia świadomości społecznej w zakresie prawa do obrony koniecznej. W konkluzji autor dochodzi do wniosku, iż choć instytucja obrony koniecznej nie została sformułowana po raz pierwszy przez Cycerona, to jednak jej fundamenty są nierozerwalnie związane z tradycją rzymską, a współczesne prawo karne stanowi kontynuację tej wielowiekowej linii rozwoju myśli prawniczej.

Przeglądaj

Ostatnio nadesłane materiały