Polityka i Społeczeństwo nr 3(23)/2025

URI dla tej Kolekcjihttps://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12416

Przeglądaj

Aktualnie wyświetlane 1 - 18 z 18

Crimes in Višegrad. The Criminal Responsibility of Milan Lukić before the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Żarna, Krzysztof
The aim of this article is to present the phenomenon of ethnic cleansing in the eastern part of Bosnia and Herzegovina, using the case of Višegrad as an example. A key role in the extermination of Bosniak Muslims was played by members of Serbian paramilitary organisations and police forces. Their effectiveness in these actions was largely due to their familiarity with the region and the local population. The individual responsible for organising the ethnic cleansing in the Višegrad area was Milan Lukić, the leader of the paramilitary group White Eagles. He was accountable for crimes against humanity targeting Bosniak Muslims, which ultimately led to a complete change in the ethnic structure of the region. This study outlines the entire process of bringing Milan Lukić to justice before the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia. The article employs a case study method and content analysis.
Dwa kryzysy wewnętrzne w Syrii z lat 1949-1958 i 2011-2025. Z badań nad relacjami politycznymi Syrii z Jordanią
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Wróblewski, Bartosz
W latach 1920-1921 w wyniku działań Wielkiej Brytanii i Francji podzielono arabskie tereny państwa osmańskiego. Wyodrębniono wtedy Syrię i Transjordanię. Oba państwa uzyskały niepodległość po II wojnie światowej. W latach 1949-1958 i od 2011 roku Republika Syrii znalazła się w ciężkim kryzysie politycznym. W 1954 roku groził jej rozpad, po 2011roku uległa dezintegracji politycznej i na wiele lat pogrążyła się w wojnie domowej. Poniższy artykuł przedstawi najważniejsze wydarzenia związane z tymi okresami oraz porówna skalę i skutki dwu tak różnych kryzysów syryjskich. Tekst wskaże na działania władz w Ammanie w obu tych przypadkach i na wpływ jaki wywierała destabilizacja Syrii na linię polityczną władz jordańskich.
Wizerunek Ewy Zajączkowskiej w kampanii wyborczej do Parlamentu Europejskiego
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Wroński, Kamil
W artykule przeanalizowano wizerunek Ewy Zajączkowskiej polityczki partii Konfederacja Wolność i Niepodległość w kampanii wyborczej do Parlamentu Europejskiego w 2024 roku. W procesie badawczym wykorzystano jakościową analizę treści oraz autorski klucz kategoryzacyjny stworzony na podstawie literatury przedmiotu. Ewa Zajączkowska świadomie kreowała wizerunek pewnej siebie i bezkompromisowej polityczki. W strategii komunikacyjnej wykorzystywała swoje doświadczenie medialne, umiejętności retoryczne oraz aspekty wizualne, aby budować swoją rozpoznawalność i maksymalizować poparcie. Przeprowadzone badania pozwalają stwierdzić, że w jej wizerunku obecne były cechy typów wizerunku: „heros”, „amant”, „ekspert” i „luzak”.
Badania foresight w programowaniu laboratoriów miejskich (urban labów) w polskich miastach
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Tomczak, Natalia; Sroka, Bartłomiej; Piziak, Bartosz
W artykule dokonano analizy komplementarności dwóch metod wspierających zarządzanie rozwojem miast – foresightu i laboratoriów miejskich (urban labów). Zrealizowane badanie foresight posłużyło do określenia możliwych kierunków rozwoju laboratoriów miejskich w Polsce w oparciu o megatrendy rozwojowe wskazane w Koncepcji Rozwoju Kraju 2050. Artykuł odnosi się do luki badawczej dotyczącej integracji tych podejść w politykach publicznych, prezentując studium przypadku programu „Urban Lab – Miasto dla Młodych”, którego celem było zaprojektowanie i wdrożenie laboratoriów miejskich aktywnie angażujących do działania młodych mieszkańców miast, jako odpowiedź m.in. na pogłębiający się kryzys demograficzny w Polsce i migrację osób młodych do ośrodków metropolitalnych.
Social services in local social policy
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Szluz, Beata
The article illustrates local planning for the deinstitutionalisation of social services for the elderly, using the example of a municipality that was one of the first in Poland to adopt such a plan. Research confirms that the planning and implementation of services impacts residents' quality of life. The aim of the analysis was to identify the resources and needs of the municipality's residents (e.g. the elderly) and to develop a strategy for the deinstitutionalisation of social services. The findings demonstrate that diagnostic studies conducted in the municipality revealed specific needs among the elderly and individuals with disabilities, as well as families with children, including children with disabilities. Social services dedicated to people with mental disorders and those experiencing homelessness were also designed, although to a lesser extent due to lower demand. The local plan for the deinstitutionalisation of social services is considered pioneering at the national level.
Zmiana systemu i procedur ochrony wschodniej granicy Polski po atakach hybrydowych ze strony republiki Białorusi i wybuchu wojny na Ukrainie
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Suduł, Ryszard
Zapewnienie suwerenności państwa i bezpieczeństwa jego obywateli wymaga wielu przedsięwzięć dyplomatycznych, administracyjnych czy zarządczych. Jednym z podstawowych obowiązków państwa w obszarze bezpieczeństwa jest dbałość i troska o swoje granice, które wyznaczają jurysdykcję i zwierzchność władzy państwa nad swoim terytorium, pozostając jednocześnie jednym z elementów systemu bezpieczeństwa narodowego. Ochrona granic państwa to przede wszystkim szereg przedsięwzięć administracyjnych i fizycznych w zakresie jej nienaruszalności, ale również utrzymywania systemów, umożliwiających ewidencjonowany, zgodny z prawem, ruch graniczy osób i towarów. Celem artykułu jest ukazanie problematyki ochrony granic Polski w kontekście dynamicznych zmian geopolitycznych i regionalnych. Pojawiające się w ostatnich latach zagrożenia, szczególnie w obszarze granicy wschodniej wymusiły wdrożenie szeregu przedsięwzięć prewencyjnych czy mających zapewnić bezpieczeństwo wewnętrzne naszego państwa. Zagrożenia bezpieczeństwa wynikały przede wszystkim z destabilizacyjnej i prowokacyjnej polityki Federacji Rosyjskiej, która przeobraziła się w wojnę na Ukrainie i sterowany również przez Rosjan kryzys migracyjny na Białorusi. Uwzględniając zaistniałe zagrożenia Polska skupiła się na wzmacnianiu swojej obronności, modernizacji infrastruktury granicznej w perspektywie zapewniającej stabilność i bezpieczeństwo w Polsce ale również w całym regionie Europy Środkowo-Wschodniej. W kontekście aktualnych potencjalnych wyzwań i zagrożeń transgranicznych bezpieczeństwa Polski, celem głównym rozważań niniejszego artykułu będzie próba znalezienia odpowiedzi na pytanie: w jaki sposób zapewnić bezpieczeństwo polskiej granicy wschodniej w aktualnym środowisku bezpieczeństwa oraz jakie w tym celu zrealizowano przedsięwzięcia?
Wartość wspólnoty i wspólnota wartości w mediach. Troska o integrację użytkowników mediosfery.
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Radej, Maciej
W epoce płynnej nowoczesności wspólnoty pozostają w sferze dryfowania, słabych więzi, czy zagubienia tożsamości. W komunikacji społecznej obok wspólnot eksplozywnych, które są nietrwałe i zazwyczaj ulotne, koniecznością staje się - jak stwierdził M. McLuhan - namysł nad „odrodzeniem się plemiennych wzorców głębokiego zaangażowania”. W artykule wskazano, że następstwem integracji użytkowników mediów poza wspólnotami postulowanymi, zaplanowanymi jako projekty, szczególną wartość posiadają wspólnoty historyczne i realne, czyli trwałe byty tworzone przez wybór jednostek. Wartość wspólnoty ściśle łączy się z wartością człowieka. Personalne zaangażowanie, uczestnictwo, budowanie więzi, partnerstwo, zainteresowanie, otwartość własna i otwieranie innych, przezwyciężanie dystansu społecznego, troska o trwałość relacji, a także stabilność i stałość w znajomości, czynią z sieci komunikacyjnej szczególną przestrzeń budowania wspólnego świata mediosfery. Bliskość użytkowników mediów, sprzyja tworzeniu braterstwa, niwelowaniu dystansu i obcości dialogujących ze sobą osób. Społeczność wirtualna, za pośrednictwem wielu nowych połączeń cyfrowych i dostępnych nowych technologii stoi dziś przed nową szansą aktywnego uczestnictwa w doświadczeniu wspólnym w bardzo różnych formach, różnych ze względów na sposób istnienia.
Rola komunikacji w kształtowaniu kompetencji krytycznego myślenia i dialogu społecznego
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Mazur, Rafał
Artykuł analizuje rozwój kompetencji komunikacyjnych i krytycznego myślenia u dzieci i młodzieży w kontekście edukacji wczesnoszkolnej i podstawowej. Celem pracy jest wskazanie skutecznych metod wspierania wyrażania własnego zdania, argumentowania i prowadzenia konstruktywnej dyskusji, które przygotowują uczniów do świadomego uczestnictwa w świecie cyfrowym, społecznym i dialogu obywatelskim. Analiza obejmuje zarówno wczesne interakcje rodzic–dziecko, znaczenie zabawy kierowanej, jak i metody dydaktyczne stosowane w szkole, w tym dyskusje sokratejskie i edukację filmową. Wnioski potwierdzają, że systematyczne angażowanie uczniów w rozmowy i polemiki rozwija umiejętności językowe, krytyczne myślenie i kompetencje społeczne, sprzyjając autonomii intelektualnej, etycznemu postępowaniu i świadomemu uczestnictwu w dialogu społecznym. Praca podkreśla wartość dialogu jako narzędzia edukacyjnego, które wzmacnia relacje, współpracę i otwartość na różnorodne perspektywy.
Multilateralizm w działaniach Unii Europejskiej w okresie pandemii Covid-19
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Marcinkowski, Tomasz
Pandemia Covid-19 stała się istotnym wyzwaniem dla działań UE w duchu multilateralizmu. Unia dotknięta poważnym kryzysem zdrowotnym i jego konsekwencjami społecznymi i gospodarczymi nie zrezygnowała jednak ze swojego zaangażowania międzynarodowego. Działania zewnętrzne UE na rzecz innych państw w ramach Team Europe oraz zainicjowanie i uczestnictwo w COVAX potwierdzają, że UE nie porzuciła swojej roli promotora multilateralizmu i aktywnie działała w tym duchu. Przeprowadzona w artykule analiza wybranych dokumentów UE, wystąpień i stanowisk komisarzy UE, oficjalnych komunikatów prasowych i literatury przedmiotu ukazuje, w jaki sposób Unia, pomimo ograniczeń kompetencyjnych w zakresie zdrowia i początkowego braku wewnętrznej spójności, zdołała utrzymać i rozwijać swoje zaangażowanie multilateralne, zarówno na poziomie unijnym, jak i globalnym.
European Union advisory and consultative institutions as consumer policy actors
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Malczyńska-Biały, Mira
This article aims to present the core functions of EU advisory and consultative institutions as actors in European Union consumer policy. It describes the European Economic and Social Committee and EU non-governmental consumer organisations involved in developing and implementing European Union consumer policy. In the context of safeguarding consumer interests at the EU level, these institutions serve an advisory and consultative role. This role includes providing advice, information, and standardisation activities, primarily by emphasising the need to introduce suitable legal measures for consumer safety.
Przestrzenne nierówności rozwoju społeczno-gospodarczego w Polsce na poziomie subregionalnym – dynamika i uwarunkowania
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Majka, Agnieszka
Rozwój społeczno-gospodarczy regionów stanowi jeden z kluczowych elementów zrównoważonego rozwoju krajów, wpływając na poziom życia mieszkańców, dynamikę rynków pracy oraz strukturę lokalnych gospodarek. Celem niniejszego opracowania jest zbadanie przestrzennych dysproporcji w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski na poziomie NUTS 3 za pomocą syntetycznego miernika LHDI (Local Human Development Index). Analizowano także (za pomocą autokorelacji Morana) zależności przestrzenne wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego celem stwierdzenia, czy silne subregiony, pełniące funkcję lokalnych centrów gospodarczych, wpływają pozytywnie na rozwój sąsiadujących regionów. Wartością dodaną opracowania tych zależności jest dostarczenie cennych wskazówek dla kształtowania polityki regionalnej, które mogą być pomocne w opracowaniu bardziej efektywnych strategii zmniejszania nierówności terytorialnych.
Practices and attitudes towards disinformation activities among students of media classes at the Università di Parma – a preliminary study
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Krysiński, Przemysław; Pamuła, Natalia; Conti, Giulia
This article was created to turn attention to the practices and attitudes towards disinformation adopted by students of selected fields of study related to information and media, conducted at the Università di Parma. The research was conducted using a diagnostic survey method on a group of 120 people (research sample 60%). The students surveyed are everyday users of the Internet. A high percentage of respondents declared that they verify information from this communication channel, although a significant percentage of respondents do not pay attention to it, did not answer this question or clearly declared that they do not do so. For them, the factors influencing the credibility of information are a credible source, support from an authority and lack of bias in presenting facts. The students declare that they have encountered disinformation content. The most common examples of this include fake news, false visual and audiovisual content and trolling. According to the respondents, the main purpose of disinformation was to mislead public opinion motivated by various motives. A small percentage of respondents believe that disinformation can cause negative attitudes towards other nations. It is not surprising that a large part of the surveyed group has encountered disinformation about vaccinations or climate change. A significant percentage of recipients also encountered content related to the war in Ukraine, 5G technology, refugees, but also the flat earth theory, abortion and ethnic and national minorities. Students point to Russia as actors on the disinformation scene. It should also be noted that the United States, China and Israel received high ratings, while Italy received one of the lowest percentages. The respondents believe that the greatest threats from disinformation on the Internet are the destabilization of the political and social situation, while at the same time reducing national security, indicating it as one of the least threatening factors. 70% of them believe that it increases the abilities of recipients in the process of verifying information.
Platforma Obywatelska wobec wojny rosyjsko-ukraińskiej (2022–2025)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Koziełło, Tomasz
Artykuł analizuje stosunek Platformy Obywatelskiej do wojny Rosji z Ukrainą. Jego celem jest ukazanie, jakie PO dostrzega przyczyny wojny, kogo uważa za sprawcę wojny, jakie konsekwencje dla Europy i dla Polski przyniesie wygrana lub przegrana Rosji oraz jakie rozwiązania proponuje, aby utrzymać stabilność i pokój w Europie. Analiza stanowiska PO jest ważna z powodu tego, że jest to od 20 lat jedna z dwóch najważniejszych partii w Polsce a obecnie stanowi najważniejsze ugrupowanie rządu polskiego.
Pozycja ustrojowa i perspektywy rozwoju samorządu zawodowego w Polsce w opinii członków wybranych korporacji
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Kmieciak, Robert
Rozpoczęte w Polsce ponad trzy dekady temu przemiany społeczno-polityczne spowodowały między innymi aktywizację różnych środowisk zawodowych, które postanowiły oprzeć swoje funkcjonowanie o publicznoprawne formy działalności. Oznaczało to wykreowanie organizacji o charakterze samorządu korporacyjnego, którego podstawą jest związek osób o przymusowym charakterze członkostwa. Samorząd zawodowy od momentu podjęcia reform ustrojowych w naszym kraju postrzegany był jako ważny element systemu administracyjnego państwa. Od kilku lat trwa w Polsce debata publiczna dotycząca przyszłości samorządu zawodowego. W jej trakcie przywoływane są argumenty podważające zasadność dalszego funkcjonowania tego typu organizacji. Podnoszona jest wątpliwość, czy izby samorządu zawodowego są instytucjami wzmacniającymi dążenia demokratyczne i rozwój samorządu, czy też są strukturą anachroniczną, zagrażającą umacnianiu się ładu rynkowego w Polsce. Warto zatem wskazać na istotę i zadania samorządu zawodowego, ale przede wszystkim zwrócić uwagę na znaczenie tego typu korporacji w tworzeniu instytucji państwa demokratycznego i akceleracji procesów partycypacyjnych. Kluczowy dla przyszłości samorządu zawodowego jest jednak stosunek do macierzystych organizacji osób tworzących tego typu korporacje. Z tego powodu w artykule postanowiono zaprezentować wyniki badań ankietowych dotyczących oceny funkcjonowania wybranych samorządów zawodowych przez ich przedstawicieli. Uzyskane w ten sposób opinie mogą stanowić dla członków i władz samorządowych materiał służący refleksji na temat ich kondycji, ale przede wszystkim optymalizacji działań umacniających tego typu korporacje jako ważny element systemu państwa demokratycznego i społeczeństwa obywatelskiego.
Granica państwa jako element walki z przestępczością w kontekście konfliktu rosyjsko – ukraińskiego
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Kędzierski, Konrad
Artykuł analizuje współczesne wyzwania bezpieczeństwa państwowego w kontekście ochrony granicy wschodniej Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącej zewnętrzną granicę Unii Europejskiej. Celem opracowania jest wykazanie, że skuteczność ochrony granicy w warunkach niestabilności geopolitycznej oraz nasilonych procesów migracyjnych zależy od integracji instrumentów prawnych, organizacyjnych i technologicznych w ramach jednolitego systemu przeciwdziałania przestępczości transgranicznej i zagrożeniom hybrydowym. Zastosowano metodę dogmatyczno-prawną, obejmującą analizę obowiązujących regulacji krajowych i unijnych dotyczących ochrony granic oraz dane statystyczne Straży Granicznej i Policji. Wnioski wskazują na wzrost dynamiki przestępczości popełnianej przez cudzoziemców, szczególnie w kontekście konfliktu rosyjsko-ukraińskiego oraz presji migracyjnej sterowanej przez reżim białoruski. W odpowiedzi Polska wdrożyła środki infrastrukturalne i technologiczne, m.in. barierę fizyczną, strefę buforową i system nadzoru elektronicznego w ramach programu „Tarcza Wschód”. Wartość dodaną opracowania stanowi ukazanie ewolucji ochrony granic jako elementu kompleksowej strategii bezpieczeństwa państwa, łączącej wymiar kryminalny, administracyjny i obronny przy zachowaniu zasad państwa prawa i poszanowania praw człowieka.
Miasto w kontekście konstytucyjnych praw i wolności człowieka i obywatela. Zagadnienia wybrane.
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Hołda, Joanna; Sadowski, Paweł
W miastach i na terenach miejskich żyje coraz więcej populacji, a prognozy wskazują, że w bliskiej perspektywie liczba ta będzie się zwiększać. Nie budzi wątpliwości, że rozwój miast odbywa się poprzez wyludnianie wsi, ale i w wyniku procesów migracyjnych. Ewolucja i stałe wzmacnianie pozycji miast stwarza szanse, ale i generuje nowe problemy i wyzwania, dla władz i polityk miejskich, jak i jednostek. Idea miast praw człowieka coraz bardziej odpowiada na potrzeby współczesności. Oczywiście jest to koncepcja wielowątkowa i obejmująca grupy zagadnień. Wobec zmian społecznych i cywilizacyjnych, zwrócenie uwagi na prawa człowieka w mieście wydaje się dziś oczywiste i potrzebne. Odpowiedzią na ich wzmacnianie jest ustandaryzowany system prawny, dostrzegający potrzeby mieszkańców, tworzący miejsce do rozwoju na wielu płaszczyznach i sferach. Z tego powodu zjawiska te stają się więc ciekawym spektrum badawczym.
Kościelna kampania budzenia świadomości społecznego wpływu prasy u progu niepodległości Polski. Studium Kazań o prasie katolickiej (1915)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Drąg, Katarzyna
Celem artykułu jest przedstawienie i scharakteryzowanie wybranych inicjatyw Kościoła katolickiego w zakresie szerzenia świadomości społecznej dotyczącej roli prasy podejmowanych u progu niepodległości Polski. Zagadnienie zostało omówione na przykładzie działalności krakowskiego Towarzystwa popierania prasy katolickiej (1913), a przede wszystkim w oparciu o zbiór kazań (Kazania o prasie katolickiej) wydany staraniem tego Towarzystwa (1915). Artykuł został przygotowany w oparciu o metodę historyczną, krytyczną analizę dokumentów oraz elementy analizy retorycznej tekstu. Wyniki analiz potwierdzają tezę o spójnym i bardzo wyrazistym obrazowaniu oraz powtarzającym się repertuarze argumentów używanych przez Kościół katolicki w kampanii perswazyjnej dotyczącej uświadomienia roli prasy w życiu społecznym i politycznym. Analizy zawarte w artykule ukazują ważny aspekt rozważań na temat wpływu społecznego mediów w ujęciu historycznym.
Prawne i instytucjonalne aspekty polityki konsumenckiej w Polsce i na Ukrainie-analiza porównawcza
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-10) Biernacka, Magdalena
Artykuł stanowi analizę polityki konsumenckiej w Polsce i na Ukrainie, koncentrując się na regulacjach prawnych oraz funkcjonowaniu instytucji odpowiedzialnych za ochronę praw konsumentów. Przedstawione zostały kluczowe przepisy i mechanizmy prawne kształtujące system ochrony konsumentów w obu krajach, podkreślając rolę państw w zapewnieniu równości, bezpieczeństwa i uczciwości na rynku. Analiza obejmuje także zestawienie podobieństw i różnic w podejściu obu państw do ochrony konsumentów, wskazując na znaczenie integracji europejskiej jako czynnika kształtującego kierunki rozwoju polityki konsumenckiej.

Przeglądaj

Ostatnio nadesłane materiały