Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy z. 82(2)/2025

URI dla tej Kolekcjihttps://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12406

Przeglądaj

Aktualnie wyświetlane 1 - 9 z 9

Znaczenie specjalnych stref ekonomicznych i ustawy o nowych inwestycjach w zmniejszaniu nierówności regionalnych w Polsce
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Pitera, Rafał; Chmiel, Justyna
Celem artykułu jest ocena roli specjalnych stref ekonomicznych (SSE) oraz ustawy o wspieraniu nowych inwestycji (PSI) jako narzędzi zmniejszania dysproporcji regionalnych w Polsce. W opracowaniu przedstawiono analizę funkcjonowania SSE w latach 2004–2024 oraz efekty wprowadzenia PSI w 2018 roku, która rozszerzyła mechanizmy wsparcia inwestycji na cały kraj. W badaniu zastosowano analizę danych statystycznych oraz model enklaw P. Warra, umożliwiający ocenę efektywności ekonomicznej SSE w ujęciu regionalnym, z uwzględnieniem wartości inwestycji i efektów mnożnikowych w lokalnych gospodarkach. Wyniki badań wskazują, że SSE odegrały kluczową rolę w procesie restrukturyzacji gospodarki, przyciągając kapitał zagraniczny i generując miejsca pracy, szczególnie w regionach o silnej bazie przemysłowej. Jednocześnie analiza wykazała, że efekty funkcjonowania stref nie były równomierne – województwa wschodnie i północno-wschodnie w mniejszym stopniu korzystały z napływu inwestycji. Wprowadzenie PSI przyczyniło się do zwiększenia dostępności instrumentów wsparcia, w tym dla małych i średnich przedsiębiorstw, oraz do bardziej równomiernego rozmieszczenia inwestycji w kraju. Pomimo pozytywnych efektów, utrzymują się wyzwania związane z koncentracją kapitału w regionach rozwiniętych i potrzebą integracji polityki inwestycyjnej z celami zrównoważonego rozwoju. Wyniki analizy wskazują, że przyszła polityka wsparcia inwestycji powinna koncentrować się na projektach proinnowacyjnych i proekologicznych, wspierających spójność terytorialną Polski.
Ocena kondycji finansowej wybranych przedsiębiorstw z województwa podkarpackiego w warunkach niepewności za pomocą branżowych modeli dyskryminacyjnych
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Drozd, Andżelika
Zmienność otoczenia oraz panująca niepewność w gospodarce spowodowana pandemią Covid-19 oraz konfliktem rosyjsko-ukraińskim przekłada się na skalę bankructwa przedsiębiorstw, gdzie rokrocznie największą liczbę upadłych firm odnotowują następujące branże: przetwórstwo przemysłowe, handel hurtowy i detaliczny oraz budownictwo. W artykule podjęto próbę wyjaśnienia różnicy pomiędzy niepewnością a ryzykiem, a także określono pozytywne i negatywne skutki poszczególnych zaburzeń gospodarczych, które pojawiły się w latach 2019–2023. Wspomniano również o kryzysie finansowym z lat 2008–2009. Głównym celem pracy jest ocena kondycji finansowej wybranych przedsiębiorstw z województwa podkarpackiego, których przedmiot działalności obejmuje branże o największym ryzyku bankructwa. W szacowaniu ryzyka zagrożenia upadłością bardzo popularną metodą jest model E. Altmana. Natomiast stosowanie modeli zagranicznych do polskich warunków gospodarczych jest kwestionowane w krajowej literaturze przedmiotu ze względu na odmienność warunków makroekonomicznych. Z tego powodu jako metodę badawczą wybrano modele branżowe S. Hermana. Przy wyborze przedsiębiorstw do badania kierowano się tym, aby główny przedmiot działalności poszczególnych podmiotów gospodarczych był zbieżny z próbą badawczą, na której podstawie były skonstruowane modele predykcji bankructwa dla poszczególnych branż. Ponadto wybrano podmioty, których formą organizacyjno-prawną jest spółka akcyjna. W pracy założono, że kryzys wywołany pandemią Covid-19 oraz agresją Rosji na Ukrainę znacząco przełoży się na kondycję finansową firm, których siedziba znajduje się na terenie województwa podkarpackiego. Natomiast wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że wybrane przedsiębiorstwa z branży przetwórstwa przemysłowego mają bardzo dobrą kondycję finansową. Z kolei spośród pięciu badanych firm budowlanych u dwóch pojawiło się ryzyko zagrożenia upadłością, a we wszystkich jednostkach handlowych odnotowano niebezpieczeństwo bankructwem w latach 2019–2023. Zatem można wysnuć wniosek, że nie na wszystkie przedsiębiorstwa zaburzenia w gospodarce oddziałują w takim samym stopniu. W artykule podjęta została również próba sformułowania wytycznych dla podmiotów z branży budowlanej, przemysłowej i handlowej w warunkach niepewności w celu implementacji działań, które mogłyby wpłynąć na poprawę kondycji finansowej badanych firm.
Ocena skuteczności prognozowania rozwoju sieci rozdzielczej na obszarach wpływu portów lotniczych w Polsce
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Surówka, Agata
Jednym z czynników konkurencyjności regionów jest infrastruktura techniczna. Podstawowym jej elementem jest sieć rozdzielcza. Przeprowadzone analizy dotyczyły weryfikacji zróżnicowania infrastrukturalnego powiatów położonych na obszarze wpływu portów lotniczych w Gdańsku, Szczecinie oraz Warszawie. Celem opracowania była analiza prognostyczno-dynamiczna poziomu rozwoju infrastruktury technicznej powiatów znajdujących się w strefach oddziaływania polskich portów lotniczych w Polsce. Narzędziem badawczo-prognostycznym były metody średniookresowego tempa zmian oraz trendu pełzającego wag harmonicznych. Zakres czasowy materiału badawczego objął lata 2012–2022. Prognozy sporządzono dla lat 2022–2023 oraz 2025. Celem artykułu jest podjęcie próby odpowiedzi na pytanie, czy na podstawie ogólnodostępnych danych GUS możemy skutecznie przewidywać kształtowanie się wartości zmiennych charakteryzujących długość sieci rozdzielczej badanych jednostek. Realizacja celu dokonana została dwuetapowo. W pierwszym sporządzono prognozy wybranych zmiennych charakteryzujących zagospodarowanie infrastrukturalne, a w drugim dokonano oceny skuteczności prognozowania. Otrzymane wyniki porównano. W toku badania pozytywnie zweryfikowane zostały dwie postawione hipotezy badawcze. Powiaty znajdujące się na obszarach wpływu badanych portów lotniczych nie charakteryzują się dynamicznymi zmianami, a zatem skuteczność prognozowania rozwoju sieci rozdzielczej dla nich jest wysoka. Dynamiczne zmiany w zróżnicowaniu sieci rozdzielczych (kanalizacyjnej, wodociągowej i gazowej) wpływają na znaczną zmienność pozycji zajmowanych w rankingach, zależnie od analizowanych zmiennych charakteryzujących te sieci. Ponadto powiaty znajdujące się na obszarach wpływu nakładających się izochron zajmują podobne miejsca w sporządzonych rankingach dla każdej ze zmiennych. Otrzymane wyniki pozwoliły ocenić jakość i skuteczność prognoz.
Potrzeby seniorów na tle zmian sytuacji demograficznej gmin wiejskich Podkarpacia
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Baran, Ewa; Kubejko-Polańska, Ewa; Pawłowska-Mielech, Jadwiga
Starzenie się społeczeństwa i świadomość potrzeby aktywizacji osób starszych skłaniają do intensyfikacji działań na rzecz poprawy ich jakości życia, szczególnie na obszarach wiejskich, które wymagają dostosowanej lokalnej polityki senioralnej. Procesy demograficzne i rosnące niezadowolenie seniorów uczyniły ich istotnym podmiotem polityki społecznej na różnych szczeblach. Celem artykułu była identyfikacja potrzeb seniorów zamieszkujących obszary wiejskie Podkarpacia oraz wskazanie przemian demograficznych na tym obszarze jako istotnego uwarunkowania planowania działań odpowiadających na aktualne wyzwania w obszarze lokalnej polityki senioralnej. Dla zrealizowania założonego celu badawczego sformułowano następujące hipotezy badawcze: 1) seniorzy zamieszkujący obszary wiejskie województwa podkarpackiego dostrzegają słaby rozwój gospodarczy gmin, a wraz z wiekiem ich opinie w tym zakresie stają się coraz bardziej krytyczne; 2) seniorzy zgłaszają deficyty w obszarze zaspokojenia zróżnicowanych potrzeb, a zmienność ich poglądów determinowana jest płcią, wiekiem, wykształceniem i sytuacją materialną. W badaniu potrzeb seniorów w gminach wiejskich w województwie podkarpackim, wykorzystano technikę ankiety papierowej (PAPI). Posłużono się specjalnie przygotowanym narzędziem, tj. kwestionariuszem ankiety, który składał się z dwóch części. Pierwszą część stanowiły pytania opisujące respondentów. Druga część zawierała pytania dotyczące lokalnych warunków i potrzeb seniorów mieszkających na obszarach wiejskich. Analiza odpowiedzi respondentów wykazała, że osoby starsze przeciętnie oceniają rozwój gmin, a ich opinie pogarszają się wraz z wiekiem. Wysoko natomiast oceniają obsługę administracyjną, lecz wskazują w największym stopniu na deficyty w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej. Młodsi seniorzy podkreślają potrzebę rozwoju oferty rekreacyjnej, natomiast kobiety zwracają uwagę na znaczenie integracji międzypokoleniowej. Obserwuje się również spadek zainteresowania seniorów aktywnością publiczną i społeczną.
Starzenie się populacji wyzwaniem dla polskiego systemu ochrony zdrowia i pomocy społecznej
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Przybyłka, Arkadiusz
W artykule podjęto próbę wskazania skutków starzenia się populacji dla polskiego systemu ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Wskazano możliwe kierunki działań, które mogą poprawić efektywność i dostępność tych usług w najbliższych latach. Starzenie się społeczeństwa niesie ze sobą liczne konsekwencje, szczególnie istotne dla systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Wraz ze wzrostem liczby osób starszych rosną wydatki na świadczenia medyczne, socjalne oraz opiekę długoterminową. Już dziś obserwuje się trudności w dostępie do świadczeń zdrowotnych – długie kolejki do specjalistów i ograniczona dostępność usług są codziennością wielu pacjentów. W przyszłości te problemy mogą się nasilić, zwłaszcza w kontekście zwiększonego zapotrzebowania na lekarzy geriatrów, rehabilitantów i personel pielęgniarski. Z tego względu warto rozważyć wprowadzenie obowiązkowych ubezpieczeń pielęgnacyjnych, które mogłyby wspierać finansowanie długoterminowej opieki nad seniorami. Równolegle należy pamiętać, że prognozy dotyczące przyszłych świadczeń emerytalnych wskazują na ich niski poziom, co może ograniczyć możliwości finansowe osób starszych. Dlatego kluczowe staje się promowanie zdrowego stylu życia i profilaktyki zdrowotnej już na wcześniejszych etapach życia, aby ograniczyć ryzyko chorób przewlekłych i zmniejszyć obciążenie systemów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej w przyszłości.
Podaż pieniądza a nierówności dochodowe na przykładzie Stanów Zjednoczonych w latach 1959-2019
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Rajtarski, Krzysztof
W 1971 r. decyzją ówcześnie urzędującego prezydenta Stanów Zjednoczonych została zawieszona wymienialność dolara na złoto. Otworzyło to szerokie pole bankom centralnym do znaczącego zwiększania podaży pieniądza. Jednocześnie od końca lat siedemdziesiątych obserwuje się znaczący oraz systematyczny wzrost nierówności dochodowych. Celem artykułu jest sprawdzenie, czy istnieje współwystępowanie podaży pieniądza oraz nierówności dochodowych. Autor wykorzystuje analizę literatury do ustalenia teoretycznego związku między badanymi zmiennymi. Okazuje się, że wzrost podaży pieniądza może przyczynić się do wzrostu nierówności dochodowych poprzez: efekt Cantillona, niedoskonały rynek kredytowy oraz inflację. Dokonano również analizy empirycznej na przykładzie gospodarki Stanów Zjednoczonych w latach 1959–2019. Badanie wykazało bardzo silną korelację między podażą pieniądza oraz nierównościami dochodowymi.
Problematyka handlu zagranicznego w rozważaniach polskich merkantylistów
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Danowska-Prokop, Barbara
Przedstawiciele doktryny merkantylizmu (kapitalizmu kupieckiego) zaproponowali nowe spojrzenie na politykę gospodarczą, w tym na rolę handlu zagranicznego w tworzeniu i pomnażaniu bogactwa, w rozwoju sił wytwórczych. W ich ujęciu polityka gospodarcza powinna być prowadzona w duchu interwencjonizmu i protekcjonizmu celnego. Merkantyliści, uzasadniając ekonomiczną i polityczno-militarystyczną ekspansję państwa, opowiadali się zarówno za ochroną handlu i rodzimej produkcji (zwłaszcza przemysłowej), jak i za ochroną własnego rynku przed konkurencją zewnętrzną. Dlatego też z jednej strony popierali politykę proeksportową, a z drugiej, wspierali politykę antyimportową. Uwarunkowania gospodarczo-demograficzne w Europie Zachodniej zadecydowały o rozwoju gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej w XVI-wiecznej Polsce. Jednak zamiana wskaźnika terms of trade w XVII w. uruchomiła mechanizm odwrotny, opłacalność produkcji rolnej systematycznie malała i dlatego wzrosło zainteresowanie koncepcją „zwarcia granic”.
Bezpieczeństwo ekologiczne i zjawisko ekoterroryzmu – ewolucja poglądów w warunkach przemian społeczno-ekonomicznych na świecie
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Leszczyński, Marek
Bezpieczeństwo ekologiczne stanowi integralny obszar badań w ramach eksploracji nad bezpieczeństwem, zarówno w wymiarze narodowym, jak i międzynarodowym. Nie rezygnując z paradygmatu realistycznego (neorealistycznego), w którym państwo odgrywa wiodącą rolę w kształtowaniu bezpieczeństwa, poszerzenie kontekstu o wątki ekologiczne sprawia, że w sposób bardziej adekwatny do aktualnych wyzwań tworzyć się będzie rozwiązania odpowiadające oczekiwaniom głównych aktorów społecznych. Powszechnie obserwowane zmiany klimatyczne oraz cała gama zagrożeń dla środowiska naturalnego, generowanych przez działalność człowieka, skutkowały podjęciem szeregu działań politycznych oraz stworzeniem bogatego instrumentarium prawnego w obszarze miękkiego prawa międzynarodowego oraz regulacji krajowych. Również można zaobserwować, że w literaturze ekonomicznej pojawiły się koncepcje, mające źródło w ekonomii radykalnej, które akcentują konieczność rezygnacji z paradygmatu neoliberalnego – koncepcja dewzrostu. Obserwujemy swoistą dychotomię między deklarowanymi działaniami a oczekiwaniami ruchów radykalnych. Postulaty tych grup przyjmują postać m.in. działań ekoterrorystycznych. Głównym celem opracowania jest wskazanie na rosnące znaczenie bezpieczeństwa ekologicznego w analizach i studiach nad bezpieczeństwem narodowym, w kontekście narastających zagrożeń ekologicznych oraz występowania zjawiska ekoterroryzmu. W artykule zwrócono uwagę na konieczność aktywnej polityki ekologicznej państwa, odwołując się do niektórych działań podejmowanych w ramach propozycji ze strony Unii Europejskiej, oraz na potrzebę zmiany podejścia do procesu gospodarowania. Sprzeczność celów biznesowych i środowiskowych może w najbliższej przyszłości powodować eskalowanie organizacji radykalnych zarówno w krajach Zachodu, jak też w państwach wkraczających na ścieżkę intensywnej industrializacji. Ważne jest promowanie skutecznych rządów państwa i praktyk, które są wspierane przez służby bezpieczeństwa, respektujące prawa człowieka.
Determinanty postępu społecznego w krajach Unii Europejskiej – wnioski dla Polski
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-06) Krajewska, Anna; Krajewski, Piotr; Piłat, Katarzyna
PKB jest miernikiem powszechnie wykorzystywanym do oceny poziomu gospodarczego kraju. Poza wieloma walorami wskaźnik ten ma pewne słabości, zwłaszcza dotyczące społecznych aspektów wzrostu gospodarczego. Wśród licznych miar uwzględniających aspekty socjalne na uwagę zasługuje wskaźnik postępu społecznego określany jako The Social Progres Index (SPI). W artykule została podjęta próba poszukiwania korelacji między poziomem tego wskaźnika a siedemnastoma zmiennymi opisującymi zróżnicowanie dochodów oraz polityką redystrybucyjną, podatkową i społeczną krajów UE-27 w 2021 r. Dane statystyczne ukazują istotną korelację między indeksem SPI a poziomem zróżnicowania odchodów i skalą redystrybucji. Jednocześnie mierniki dotyczące zróżnicowania dochodów wskazują na wysoki poziom zróżnicowania dochodowo-majątkowego w Polsce. Zidentyfikowane w artykule przyczyny tych nierówności (mankamenty rynku pracy, niewłaściwa polityka fiskalna, duża szara strefa) oznaczają, że działania zmierzające w kierunku ich zmniejszania są niezbędne, ale równocześnie wymagają poważnych zmian w polityce gospodarczej i społecznej.

Przeglądaj

Ostatnio nadesłane materiały