Kultura - Przemiany - Edukacja T. 16-17 (2025)

URI dla tej Kolekcjihttps://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12217

Przeglądaj

Aktualnie wyświetlane 1 - 20 z 26

V Jubileuszowa Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Edukacja wobec wyzwań i zadań współczesności i przyszłości. Współpraca ponad granicami – edukacja mostem do globalnych rozwiązań”
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Długosz, Agnieszka
Recenzja książki Kariny Gamoń: Emocje i uczucia do przeżucia, wyd. bookplan.pl, Wodzisław Śląski 2024, 82 ss.
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Frączek, Zofia
Podmioty ekonomii społecznej jako organizacje wspomagające budowanie kapitału społecznego w procesie wychowawczym
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Sudoł, Grzegorz K.
Celem opracowania jest zaprezentowanie wpływu podmiotów ekonomii społecznej na budowanie kapitału społecznego jako czynnika przemian w społeczeństwie i istotnego elementu procesu wychowawczego. W artykule w pierwszej kolejności przedstawiono problematykę związaną z pojęciem kapitału społecznego i jego zdolnością akumulowania zasobów, w których relacje i wartości odgrywają kluczowe znaczenie. Omówiono w nim pojęcie ekonomii społecznej, przestrzeń legislacyjną, obszary działalności i funkcje przedsiębiorstw społecznych. W artykule w istotny sposób wskazano także na możliwość wykorzystania przez podmioty ekonomii społecznej kapitału społecznego, co stanowi wyraz ich przedsiębiorczego podejścia uwzględniającego otoczenie organizacji, w tym interesariuszy, oraz prowadzi do generowania konkretnych zmian społecznych.
Religious and cultural patriotism of the 60-year-olds in Podkarpacie
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Lulek, Barbara
Attachment, social bond and sacrifice for the nation are elements of patriotism, manifesting in many dimensions. One of them is religious and cultural patriotism, illustrating people’s emotions to national culture, tradition, identity, language and religion. The article presents its components, typical for the generation of 60-year-olds from Podkarpacie, focused on historical memory, values and ideals, national culture and faith heritage. Seniors’ patriotism reveals homeland and parish attitudes towards the home country, regardless of gender. Female seniors turn to traditions and customs, language and actions for the good of the community (axiological and educational component), male seniors, to historical truth about the family, place and nation, and sacrifice for the homeland (historical and action component).
Perfekcjonizm jako idea inspirująca do przemian
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Drewniak, Agnieszka
Tekst ukazuje perfekcjonizm jako ideę o znaczeniu etycznym, psychologicznym i antropologicznym, zdolną inspirować przemiany jednostki i społeczeństwa. Autorka analizuje go w kontekście wychowania, motywacji oraz wzorów osobowych, wskazując na rolę rozumu i cnoty jako fundamentów kształcenia (Herbart, tradycja klasyczna). Perfekcjonizm etyczny przedstawiony jest jako źródło motywacji do samodoskonalenia, wyrażania siebie i odpowiedzialności moralnej, a także jako droga do kształtowania wzorców do naśladowania w różnych kulturach i zawodach. Zwrócono uwagę na wyzwania współczesności, m.in. wpływ cyfryzacji i sztucznej inteligencji na relacje społeczne. Artykuł podkreśla potrzebę dalszych badań zaprezentowanej siatki antropologiczno-etycznej na tle istniejących przemian.
Postawy wobec języka młodych ludzi w Polsce i jego społeczne postrzeganie w wybranych aspektach – przyczynek do refleksji
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Kozioł, Bartłomiej
Artykuł porusza problematykę postrzegania przez określone grupy społeczne języka młodzieży (slangu młodzieżowego). Przed nawiązaniem do tego głównego zagadnienia następuje próba krótkiego wyjaśnienia pojęć kluczowych dla zrozumienia omawianych treści (języka młodzieży – jego różnego nazewnictwa, a także funkcjonowania jako socjolektu). Wstępne wyjaśnienia i rozpoznania służą zbudowaniu dalszego obrazu postaw przyjmowanych przez niektóre środowiska wobec języka młodych ludzi na kilku płaszczyznach. Jedną z nich rozpatrzono na poziomie relacji młodzieży do używanego przez nią slangu. Po krótce skupiono się na roli szkoły jako instytucji mającej kształtować poszanowanie języka ojczystego. Następna część refleksji mówi o tym, jakie postawy wobec slangu młodzieżowego może wykazywać starsze pokolenie. W celu uzasadnienia i uwiarygodnienia wniosków spostrzeżenia skonfrontowano z wynikami badań ankietowych odzwierciedlających empiryczny wymiar niektórych zjawisk językowych.
Współczesne pokolenia w kontekście stereotypów
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Polański, Grzegorz
Celem artykułu jest przedstawienie dyskusji, która odbywa się w świecie nauki dotyczącej popularnej w świecie tematyki współczesnych pokoleń. Oprócz tożsamości takich jak: rasa, płeć, narodowość, określenie przynależności do pokolenia może mieć znaczenie w procesie identyfikacji własnego obrazu psychologicznego jednostek. Artykuł ma charakter teoretyczny, ale zawiera wnioski z badań empirycznych. W pracach naukowych oraz w mediach prezentowane są opisy, charakterystyki, różnice pomiędzy współcześnie żyjącymi ludźmi, którzy są zakwalifikowani jako pokolenia: Baby Boomers, X, Y, Z. W tekście zawarte są poglądy zwolenników teorii pokoleń, jak i tych osób, które zgłaszają wątpliwości związane z współczesną koncepcją pokoleń. Znajduje się w nim odniesienie do stereotypów, które mogą być aktywowane przez etykiety pokoleniowe.
Globalny świat, globalna dezinformacja i fragmentaryzacja rzeczywistości – konieczność edukacji glokalnej (inspiracja Franciszka)
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Miąso, Janusz
Globalny świat to rzeczywistość, w której żyjemy każdego dnia. Daje on ogromne możliwości i szanse przez globalną edukację, międzykulturowe relacje, a także wiele innych bardzo pozytywnych możliwości. Równocześnie jednak pojawia się duża skala różnych zagrożeń związanych przede wszystkim z globalną dezinformacją, a konsekwentnie fragmentaryzacją rzeczywistości ludzkiej i społecznej. Dlatego edukacja musi starać się nadążać za aktualnymi trendami społecznymi, aby nie stracić człowieka w wymiarze indywidualnym i społecznym. Badania prowadzone przeze mnie w zakresie edukacji glokalnej (myśl globalnie – działaj lokalnie) okazują się potrzebne, bo ich egzemplifikacja w badaniach jakościowych przez eseje nieformalne młodzieży pokazuje, jak współczesna młodzież pragnie globalnego świata i równocześnie małego lokalnego świata, w którym umacnia swoją tożsamość, kulturę, bezpieczeństwo, a przede wszystkim realne relacje międzyludzkie.
Arteterapia jako forma pomocy w radzeniu sobie z lękiem w resocjalizacji osób pozbawionych wolności
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Okoniewska, Ewelina; Rębiś, Daria
Celem artykułu jest podsumowanie aktualnego stanu wiedzy na temat zastosowania arteterapii w redukowaniu lęku związanego z pobytem w izolacji penitencjarnej oraz ocena jej potencjału resocjalizacyjnego. Głównym problemem badawczym była ocena oddziaływania arteterapii na kondycję psychiczną osób pozbawionych wolności oraz omówienie jej wartości resocjalizacyjnej. W tym celu dokonano analizy dokumentacji prowadzonej i zakończonej arteterapii w Areszcie Śledczym w Kielcach oraz przeprowadzono systematyczny przegląd badań naukowych. W artykule omówiono lęk z perspektywy rożnych koncepcji psychologicznych oraz wyszczególniono wybrane źródła lęku specyficzne dla warunków izolacji penitencjarnej. Przybliżono podstawowe założenia arteterapii, a następnie dokonano przeglądu badań dotyczących jej skuteczności w redukowaniu lęku u osób pozbawionych wolności, uwzględniając jej wartość resocjalizacyjną.
Skuteczność w opinii badanych studentów rzeszowskich uczelni według płci
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Chodkowski, Zbigniew
Codzienna aktywność człowieka przejawia się w poszukiwaniu najlepszych metod i sposobów skutecznego wykonania pracy. Celem artykułu jest analiza poczucia skuteczności wśród 383 studentów według płci, którzy rozpoczęli studia na Politechnice Rzeszowskiej i Uniwersytecie Rzeszowskim. Wykorzystano Skalę Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES), którą opracowali Ralf Schwarzer i Matthias Jeruzalem. Skuteczność studentów według płciCodzienna aktywność człowieka przejawia się w poszukiwaniu najlepszych metod i sposobów skutecznego wykonania pracy. Celem artykułu jest analiza poczucia skuteczności wśród 383 studentów według płci, którzy rozpoczęli studia na Politechnice Rzeszowskiej i Uniwersytecie Rzeszowskim. Wykorzystano Skalę Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES), którą opracowali Ralf Schwarzer i Matthias Jeruzalem. Skuteczność studentów według płci kształtowała się w poziomie umiarkowanym na skali stenowej. Mężczyźni otrzymali wyższe średnie od kobiet w zakresie zmiennych niezależnych jak: uczelnia, miejsce zamieszkania, wiek oraz zamożność. W trzech wynikach odnotowano zróżnicowanie w poziomie istotności statystycznej i dotyczyło uczelni, miejsca zamieszkania i zamożności badanych. Postuluje się wprowadzenie wzmocnienia i zwiększenia skuteczności w poszerzaniu wiedzy i osiąganiu celów edukacyjnych wśród studentów.
Rola komunikacji w relacjach rówieśniczych młodzieży
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Kapuścińska, Monika
Komunikacja jest złożonym i dynamicznym procesem uwarunkowanym wieloma czynnikami. Stanowi istotny element integracji społecznej oraz budowania tożsamości jednostki. W przypadku młodzieży, okres dorastania to czas intensywnych przemian, w którym właśnie relacje rówieśnicze odgrywają szczególnie ważną rolę. Bezpośrednim celem niniejszego artykułu jest analiza roli komunikacji w budowaniu relacji młodzieży w grupie rówieśniczej. Pośrednio publikacja ma za zadanie ukazanie znaczenie procesu komunikowania się dla rozwoju kompetencji społecznych, budowania tożsamości oraz kształtowania płaszczyzny aksjologicznej młodych ludzi, dając im tym samym podstawy do świadomego funkcjonowania w dorosłym życiu. Podjęta problematyka wnosi również wymiar praktyczny – wyniki i wnioski z przeprowadzonych badań mogą stanowić podstawę do formułowania rekomendacji dla praktyki pedagogicznej i wychowawczej.
Występujące u dzieci trudności z koncentracją uwagi w teorii i praktyce edukacyjnej
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Ubik-Nikiel, Natalia
W tekście krótko omówiono psychologiczne i pedagogiczne definicje uwagi. Na podstawie literatury przedmiotu przybliżono, jak funkcjonuje ona u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Przedstawiono typowe objawy zaburzeń koncentracji uwagi oraz ich przyczyny, co może okazać się przydatne w ich rozpoznawaniu. Przytoczone dane potwierdzają, że nie wszystkim przyczynom będzie można zapobiec, ponieważ niektóre z nich są dziedziczone genetycznie. Starano się pokazać, że w przypadku występowania u dzieci trudności z koncentracją uwagi ważne są nie tylko starania rodziców, ale także działania nauczycieli i specjalistów. W praktyce edukacyjnej bardzo pomocne są kompetencje terapeutyczne nauczyciela, dlatego w końcowej części artykułu zaproponowano przykłady dobrych praktyk umożliwiających rozwijanie u dzieci koncentracji uwagi.
Wybrane aspekty diagnozy zaburzeń okresu adolescencji u młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim w kontekście pomocy psychologiczno-pedagogicznej
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Bobik, Bogumiła
Artykuł podejmuje temat diagnozy zaburzeń okresu adolescencji u młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, ze szczególnym uwzględnieniem roli pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Celem publikacji jest przedstawienie wybranych aspektów diagnozy trudności rozwojowych występujących w okresie dojrzewania oraz ukazanie opinii nauczycieli i specjalistów pracujących z młodzieżą w szkołach specjalnych. W artykule omówiono teoretyczne podstawy klasyfikacji i diagnozy zaburzeń (m.in. wg DSM-IV i ICD-10), ich symptomy oraz czynniki ryzyka. Zaprezentowano wyniki badań empirycznych przeprowadzonych wśród 38 nauczycieli i specjalistów, wskazujące na najczęściej obserwowane zaburzenia: emocjonalno-lękowe, zaburzenia zachowania oraz zaburzenia odżywiania. Przedstawiono również metody diagnozy i działania profilaktyczne podejmowane przez pedagogów. Uzyskane wyniki podkreślają znaczenie wczesnej diagnozy oraz zintegrowanego wsparcia młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w procesie ich dorastania.
Mental resilience of children and adolescents in the context of educational success
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Zieliński, Janusz
Mental resilience is understood as an individual's ability to function effectively under conditions of increased stress, pressure, and in the face of various challenges—both in professional and personal life. Individuals with a high level of this trait are distinguished by a strong belief in their own abilities, openness to new experiences, and consistency in pursuing their intended goals. They tend to achieve success more frequently, respond constructively to criticism, and view failures as part of the developmental process. This paper attempts to analyze the importance of mental resilience in children and adolescents within the educational environment. It outlines the direction of the discussion on the necessity of initiating broadly understood educational interventions, which are a guarantee of success for both learners and educators.
Integrating thought and language in foreign language instruction: a spiral framework
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Vovk, Olena I.
This article proposes the communicative and cognitive model for foreign language (FL) instruction, arguing that modern FL classrooms must move beyond communicative competence (CC) to the integrated communicative and cognitive competence (CCC), which unifies language use with thought processes. The major objective of this study is to elaborate the CCM – a structured pedagogical framework – that correlates communicative and cognitive constituents, providing an incremental methodology for classroom application. The article was created through a scientific process combining conceptual analysis (reviewing and defining the goal), systems modeling (structuring the process into clear stages), and the application of cognitive-linguistic principles (designing stage-specific strategies based on the brain’s processing language and thought). The article delivers a feasible CCM that explicitly links communicative and cognitive processing of linguistic knowledge with independent FL production. It specifies an integrated goal – a CCC as a sought-for learning outcome; a six-stage process of its development; a practical guidance for progressing through these stages providing concrete pedagogical strategies for each stage and ensuring practical feasibility of the framework for language instructors. This study formalizes the CCM as a distinct framework. It is also seminal in synthesizing CCC as a unified learning objective presuming a gradual progression through a spirally-structured model that directly integrates cognitive processes into the communicative practice. The article argues that effective FL instruction requires a communicative and cognitive approach to foster CCC. The proposed spiral model offers a comprehensive practical framework. By integrating explicit cognitive processing, the CCM guides students to move beyond mechanic learning to achieving deep understanding of input and creative, contextually appropriate language output.
Axiological culture as a fundamental goal of modern education
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Matviichuk, Andrii; Pelekh, Yurii
The relevance of the chosen topic is determined by the necessity of enhancing the role of education amidst growing geopolitical and socio-cultural tensions, as well as due to the tendency of excessive utilitarianization of education, which negates its culture-creating function. The objective of the study is the theoretical substantiation of the expediency of defining the formation of axiological culture as a fundamental goal of modern education. The paper conceptualizes the notion of “axiological culture” as a personality quality that includes the capacity for value reflection and modeling of value-balanced life strategies. The research substantiates the necessity of implementing the ideas of axiopedagogy and innovative educational methodologies for the practical realization of the task of forming axiological culture, particularly through the development of value intelligence. The conducted study proves that the formation of humanistic axiological culture through the development of value intelligence is the super-task of modern education, as it ensures social competence in the context of globalization challenges and dynamic socio-cultural changes.
Znaczenie lokalnych instytucji wspierających rozwój zawodowy nauczycieli dla efektywności systemu edukacji
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Baracz, Anna
Bliskość ośrodków doskonalenia nauczycieli stanowi kluczowy czynnik warunkujący efektywność procesu doskonalenia zawodowego oraz jakość pracy szkół. Lokalne centra umożliwiają szybki i łatwy dostęp do oferty szkoleniowej, konsultacji oraz doradztwa metodycznego, co znacząco ogranicza bariery organizacyjne i finansowe związane z udziałem w formach kształcenia. Dzięki znajomości specyfiki środowiska lokalnego ośrodki mogą precyzyjnie dostosowywać programy doskonalenia do realnych potrzeb nauczycieli i szkół, co zwiększa praktyczną wartość szkoleń i ułatwia wdrażanie nowych rozwiązań dydaktycznych. Bliskość placówek sprzyja także integracji środowiska oświatowego, wymianie doświadczeń oraz budowaniu współpracy między nauczycielami i dyrektorami, co przekłada się na wzrost jakości nauczania i lepsze przygotowanie szkół do realizacji zadań wynikających z reform oświatowych. W efekcie lokalne ośrodki doskonalenia nie tylko wspierają rozwój zawodowy nauczycieli, lecz także przyczyniają się do podnoszenia poziomu edukacji w całych społecznościach.
Centra nauki jako środowiska sprzyjające rozwojowi kultury czasu wolnego dziecka na pierwszym etapie edukacyjnym. Studium przypadku
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Lisowska, Kinga
Celem artykułu było określenie, jaką rolę odgrywają centra nauki w rozwoju kultury czasu wolnego dziecka na pierwszym etapie edukacyjnym w oparciu o doświadczenia chłopca w wieku 9 lat i jego rodziców. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem jakościowej metody zbierania danych w postaci wywiadów indywidualnych częściowo kierowanych, skoncentrowanych na problemie. Analiza wskazuje, że centra nauki i przygotowana przez nie przestrzeń do eksploracji zjawisk przyrodniczych, fizycznych i chemicznych stały się częścią czasu wolnego dziecka i jego rodziców. Przyczyniły się do rozwoju poznawczego, emocjonalnego i społecznego chłopca. Pozwoliły na refleksyjne uczestniczenie dziecka w organizacji czasu wolnego, ukierunkowanej na doświadczanie i odkrywanie wiedzy poprzez zabawę. Zmieniły jego styl wykorzystywania czasu wolnego z biernego odpoczynku na czynne, aktywne podążanie za perspektywą własnego rozwoju.
Aktywność kulturalna dzieci i młodzieży elementem przeciwdziałającym zachowaniom ryzykownym
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Paluch, Marek; Malikowski,Radosław
Niniejszy artykuł ma na celu ukazanie potencjału jaki posiada aktywność kulturalna wykorzystywana jako forma przeciwdziałania ryzykownym zachowaniom wśród dzieci i młodzieży. W opracowaniu przedstawiono teoretyczne podstawy kultury jako funkcji wychowawczej, mechanizmy powstawania i utrwalania zachowań problemowych u młodzieży oraz zaprezentowano konkretne przykłady oddziaływań rewalidacyjnych i profilaktycznych, w szczególności tych opierających się na uczestnictwie w działalności kulturalnej. Podejście to łączy w sobie zarówno perspektywę pedagogiczną, jak również psychologiczną i socjologiczną, ukazując kulturę jako obszar nie tylko twórczego rozwoju, ale również skutecznego wsparcia wychowawczego i terapeutycznego.
Uczeń o specjalnych potrzebach edukacyjnych w szkole ogólnodostępnej –trudności i możliwości wsparcia. Wyniki badań własnych
(Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025-12) Nazaruk, Stanisława; Konowaluk-Nikitin, Helena; Kisiel, Paulina; Szarzyńska, Ada
Pojęcie specjalnych potrzeb edukacyjnych funkcjonuje w polskim systemie oświaty od wielu lat i obejmuje uczniów z trudnościami w uczeniu się i zachowaniu oraz uczniów zdolnych, którzy potrzebują specjalnie dostosowanego programu nauczania i odpowiednio dobranych metod pomocy i wsparcia. Zatem nasuwa się refleksja dotycząca pracy szkół ogólnodostępnych w zakresie zapewnienia warunków do rozwoju uczniom o specjalnych potrzebach edukacyjnych z uwzględnieniem ich potencjałów i oczekiwań. Mając na uwadze oczywiste przesłanki związane z potrzebami uczniów w tym zakresie a także własne doświadczenie zawodowe podjęto badania w których sformułowano główny problem: Jak funkcjonują uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych w wybranych szkołach ogólnodostępnych w woj. lubelskim? Badania pedagogiczne o charakterze ilościowym zrealizowano w 2024 roku wśród 70 nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej z kilku szkół podstawowych z terenu powiatu bialskiego w woj. lubelskim. W badaniu zastosowano celowy dobór próby. Wyniki badań pokazały, że istnieje potrzeba podjęcia działań w zakresie rewizji realizacji koncepcji wsparcia i pomocy uczniom o specjalnych potrzebach edukacyjnych, szczególnie na poziomie szkół podstawowych z uwzględnieniem uwarunkowań środowiskowych.

Przeglądaj

Ostatnio nadesłane materiały