Polish Journal for Sustainable Development T. 29 cz. 2 (2025)

URI dla tej Kolekcjihttps://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12435

Przeglądaj

Aktualnie wyświetlane 1 - 9 z 9

Pyły zawieszone i ich oddziaływanie na organizmy
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Sikorowicz, Aleksandra; Lewandowska, Magda; Kus-Liśkiewicz, Małgorzata
Zanieczyszczenie powietrza stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia publicznego oraz równowagi ekosystemów, a jednym z jego najważniejszych składników są pyły zawieszone (PM10, PM2,5 i PM1). Celem pracy jest przegląd aktualnych danych literaturowych dotyczących źródeł, charakterystyki oraz wpływu pyłów zawieszonych na organizm człowieka i środowisko, a także omówienie obowiązujących regulacji prawnych w zakresie jakości powietrza. Analiza badań wykazała, że ekspozycja na PM wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób układu oddechowego i sercowo-naczyniowego. Pyły zawieszone przyczyniają się również do degradacji gleb, obniżenia produktywności roślin, utraty bioróżnorodności oraz niszczenia infrastruktury. Wnioski wskazują, że skuteczna redukcja negatywnych skutków zanieczyszczeń powietrza wymaga konsekwentnego wdrażania bardziej restrykcyjnych norm jakości powietrza, zgodnych z wytycznymi WHO, oraz realizacji strategii zrównoważonego rozwoju, w tym założeń polityki „zero pollution” do 2050 roku.
Analiza ekonomiczna i energetyczna instalacji fotowoltaicznej zlokalizowanej w Rzeszowie
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Rąb, Jakub; Lenart, Marek; Zardzewiały, Miłosz
Rosnące ceny energii elektrycznej, potrzeba ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz rozwój odnawialnych źródeł energii uzasadniają konieczność oceny efektywności energetycznej i ekonomicznej przydomowych instalacji fotowoltaicznych w warunkach klimatycznych Polski. Szczególnie istotne jest określenie rzeczywistych korzyści wynikających z ich eksploatacji na podstawie danych rzeczywistych. Celem pracy była analiza energetyczna i ekonomiczna przydomowej instalacji fotowoltaicznej o mocy 3 kWp zlokalizowanej w Rzeszowie, obejmująca ocenę produkcji energii, stopnia pokrycia zapotrzebowania gospodarstwa domowego, poziomu autokonsumpcji oraz opłacalności inwestycji. Badania przeprowadzono na podstawie danych eksploatacyjnych z lat 2022–2023, udostępnionych przez prosumenta. Analizie poddano miesięczne wartości energii wyprodukowanej, wprowadzonej do sieci, pobranej z sieci, zużytej w gospodarstwie domowym oraz koszty zakupu energii w wariancie z instalacją PV i bez niej. Wyniki wykazały wyraźną sezonowość pracy instalacji oraz średnie pokrycie zapotrzebowania energetycznego na poziomie 78,41%. Instalacja umożliwiła redukcję kosztów energii elektrycznej o 31–34% w analizowanym okresie, a okres zwrotu inwestycji oszacowano na około 8 lat, co potwierdza jej zasadność energetyczną i ekonomiczną.
Zrównoważona produkcja i zagospodarowanie odpadów w produkcji sadowniczej
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Radzimowska, Emilia; Topczewska, Jadwiga
Celem pracy było wskazanie przykładowych rozwiązań umożliwiających prowadzenie produkcji owoców zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Wykorzystanie odmian odpornych, edukacja konsumentów w zakresie decyzji zakupowych a także optymalne nawożenie i ograniczone stosowanie środków ochrony to tylko kilka przykładów. Racjonalne gospodarowanie wodą, a także maksymalne zagospodarowanie odpadów w przemyśle oraz jako źródło energii odnawialnej, przekłada się na długoterminowe korzyści. Wdrożenie sztucznej inteligencji umożliwia nadzorowanie produkcji i szybsze podejmowanie kluczowych decyzji. Dodatkowo racjonalne wykorzystanie ciągników ogranicza koszty oraz emisję gazów cieplarnianych. Wieloletnie uprawy drzewiaste mogą pomóc w redukcji emisji gazów cieplarnianych poprzez sekwestrację węgla a także stanowić naturalne korytarze migracyjne. Produkcja sadownicza ma wiele możliwości w realizacji licznych Celów Zrównoważonego Rozwoju.
Marnotrawstwo żywności w gospodarstwach domowych na terenie Rzeszowa - badania ankietowe
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Moryl, Patrycja; Paprocka, Gabriela; Rękas, Klaudia; Mroczek, Janusz R.
Marnotrawstwo żywności jest zjawiskiem niekorzystnym w aspekcie ekonomicznym, społecznym oraz środowiskowym. Problem ten odnosi się nie tylko do procesu produkcji i całego łańcucha dostaw, ale także do gospodarstw domowych, które w krajach Unii Europejskiej są głównym źródłem marnowania żywności. Duża część marnotrawstwa ma miejsce już w chwili zaopatrywania się w produkty żywnościowe. Zakup zbyt dużej ilości żywności może generować straty związane z upływem terminu przydatności do spożycia. Drugim istotnym problemem związanym z marnowaniem żywności jest przygotowanie zbyt dużych porcji posiłków, które nie mogą zostać w całości skonsumowane. Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród mieszkańców Rzeszowa wskazują, że głównymi powodami marnowania żywności były: zbyt duża ilość zakupionej żywności, za duże porcje przygotowywanych posiłków oraz niska jakość nabytych produktów spożywczych. W gospodarstwach domowych objętych ankietą, najczęściej wyrzucano: pieczywo, nabiał, owoce i warzywa oraz mięso i wędliny. Zdaniem zdecydowanej większości respondentów marnowanie żywności jest problemem w naszym kraju.
Using the LOLA project to develop sustainable development knowledge – from the point of view of an Erasmus student
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Marco, Patricia; Marco, Sisco; Kostecka, Joanna
The concept of sustainable development was first presented in 1992 at the first Earth Summit in Rio de Janeiro. Knowledge of this concept and its implementation in the economy and everyday life seem to offer a solution to many of the natural, and socio-economic problems of the contemporary world and civilization. Continuous education, in various forms, plays a key role in implementing sustainable development in society, and effective methods of working with children and students can include, among others, the LOLA project. The search for alternative, more sustainable activities, recreation, transportation, and methods of production and consumption is possible thanks to the participation of the younger generation. The LOLA project is generating interest as an effective educational tool among both teachers and students. This article presents elements of this project implemented by a Spanish Erasmus student at the University of Rzeszów.
The sharing economy in the context of reducing food waste in the catering market
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Hanus, Paweł; Kogut, Łukasz; Adamczyk, Greta; Jaworska, Grażyna
The purpose of the study was to analyse the importance of the sharing economy as a tool to reduce food waste in the gastronomy sector. The theoretical part discusses the concept of the sharing economy, food sharing, and the zero waste approach in the context of sustainable consumption. The empirical part included a survey conducted among consumers (n=108) and in-depth interviews with representatives of gastronomic establishments. The results indicate that consumers are significantly more willing to use the services offered by restaurants involved in food waste reduction activities. Restaurant owners perceive food-sharing applications primarily as ideological and image-building tools, as well as a means of reducing financial losses, at the same time pointing out the key barriers to their implementation.
Global and local actions for sustainable development: an analysis and attempt at synthesis
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Frankowicz, Marek
Sustainable development constitutes one of the key paradigms shaping contemporary public policies, development strategies, and social actions. This article presents an overview and a synthetic analysis of actions undertaken in support of sustainable development at three levels: global (world and Europe), national (Poland), and local (the Małopolska region). The analysis encompasses normative frameworks and top-down policies as well as bottom-up initiatives, the role of education, higher education institutions, and regional partnerships. The aim of the article is not to provide a detailed evaluation of the effectiveness of individual instruments, but rather to present an overview of current activities, identify key actors and mechanisms, and highlight the importance of coherent, systemic, and multi-level approaches to sustainable development.
Wstępne rekomendacje dla zbioru owoców borówki czernicy (Vaccinium Myrtillus L.) z przeznaczeniem na surowiec garbnikowy w kontekście potrzeb i wyzwań zrównoważonej gospodarki leśnej
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Bilek, Maciej; Staniszewski, Paweł; Boryszewska, Oliwia; Kowalska, Julia; Strus, Anastazja; Drzystek, Marek; Dołkin-Lewko, Alicja; Wojtan, Rafał; Czerniakowski, Zbigniew
Środowisko leśne jest znanym i cenionym źródłem niedrzewnych surowców, m.in. grzybów, owoców i leśnych roślin leczniczych. Surowce te zbierane są powszechnie, a ich pozyskiwanie jest istotnym elementem rozwoju regionalnego. W przypadku surowców farmaceutycznych dodatkowym uwarunkowaniem jest konieczność spełnienia ściśle określonych wymogów jakościowych. Ponadto, ich użytkowanie musi być realizowane w zgodzie z zasadami prowadzenia trwałej i zrównoważonej gospodarki leśnej. Możliwe jest to w ramach sformalizowanej współpracy gospodarki leśnej z firmami farmaceutycznymi. W Polsce jednym z najważniejszych surowców runa leśnego jest borówka czernica (Vaccinium myrtillus L), której owoce – poza walorami kulinarnymi – są surowcem farmaceutycznym. Celem badań było określenie zawartości garbników w owocach borówki czernicy pozyskanych z czterech różnych typów siedliskowych lasu, w których gatunek ten występuje powszechnie lub często: boru świeżego (Bśw), boru mieszanego świeżego (BMśw), boru mieszanego bagiennego (BMb) i lasu mieszanego świeżego (LMśw) i odniesienie uzyskanych wyników do wymogów farmakopealnych stawianych surowcowi „Bilberry fruit, dried”. Materiał badawczy pobrano z Nadleśnictwa Szczebra (pn-wsch Polska). Ocenę zawartości garbników wykonano według metodyki analitycznej rekomendowanej przez obowiązującą „Farmakopeę Europejską 11”. Wyniki odniesiono do monografii farmakopealnej „Owoc borówki czernicy, suszony”. Ponadto, biorąc pod uwagę wykorzystanie suszonego owocu borówki czernicy nie tylko w przemyśle farmaceutycznym, ale także spożywczym, dokonano oceny zawartości antocyjanów. Wykazano, że w przypadku analizowanych zmiennych stwierdzono występowanie istotnych statystycznie różnic przeciętnych ich wartości w zależności od typu siedliskowego lasu. Najwyższe wartości zawartości garbników stwierdzono w owocach z boru mieszanego bagiennego (1,0%), niższe – z boru świeżego i boru mieszanego świeżego (0,8%), najniższe zaś – z lasu mieszanego świeżego (0,7%). Odmienne charakter miało zróżnicowanie zawartości antocyjanów: las mieszany świeży 1,48%, bór świeży 1,47%, bór mieszany bagienny 1,20%, bór mieszany świeży 0,83%. Wyniki wstępnych badań oraz udział procentowy rozpatrywanych typów siedliskowych lasu w Polsce wskazują, że jako siedlisko najodpowiedniejsze do pozyskania owoców borówki czernicy na potrzeby przemysłu farmaceutycznego powinniśmy rekomendować bór mieszany świeży, Z kolei zbiór surowca najbogatszego w antocyjany, może być realizowany w siedlisku boru świeżego i lasu mieszanego świeżego i te siedliskowe typy lasu powinny zostać wskazane jako optymalne w umowach kontraktacyjnych z firmami przemysłu spożywczego, planującymi produkcję środków spożywczych.
Fontanny – elementy miejskiej architektury i „mikrorezerwaty” bioróżnorodności
(Uniwersytet Rzeszowski: Południowo-Wschodni Oddział Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej z siedzibą w Rzeszowie, 2025-12) Bartyńska, Karolina; Bąk, Wiktoria; Noga, Teresa; Poradowska, Anita
Glony odgrywają istotną rolę siedliskotwórczą w fontannach i basenach ze względu na stałą obecność wody. Celem prowadzonych badań było zbadanie różnorodności gatunkowej zbiorowisk okrzemek w fontannie miejskiej na terenie Parku Papieskiego w Rzeszowie. Podczas badań przeprowadzonych w latach 2023-2024 zidentyfikowano 101 taksonów okrzemek, z których 7 uzyskało rangę dominantów: Achnanthes coarctata, Achnanthidium minutissimum, Cocconeis euglypta, Hantzschia amphioxys, Humidophila contenta, Luticola sp. i Nitzschia communis. Większość z nich zaliczana jest do gatunków aerofilnych, które występują w siedliskach podlegających okresowemu wysychaniu oraz kosmopolitycznych. Na podstawie obliczonych wskaźników ekologicznych w zbiorowisku okrzemek dominowały taksony neutralne i alkalifilne, o szerokim spektrum troficznym i eutroficzne oraz β-mezosaprobowe. Wskaźnik zasolenia wskazywał, że większość okrzemek stanowią taksony tzw. „słodkowodno-słonawe”.

Przeglądaj

Ostatnio nadesłane materiały