Opera Karola Kurpińskiego Jadwiga Królowa Polska (1814) na polskich scenach i estradach w latach 1814‒2024

Abstract

Tematem artykułu są inscenizacje teatralne i wykonania koncertowe jednej z polskich oper – dzieła Karola Kurpińskiego Jadwiga Królowa Polska z 1814 r. z librettem Juliana Ursyna Niemcewicza, celem badawczym zaś ustalenie znaczenia tego utworu w naszej tradycji teatralnej. Zakres czasowy zagadnienia obejmuje lata 1814‒2024 – od prapremiery do ostatniej realizacji. Wykorzystane materiały źródłowe to głównie publikacje prasowe i wspomnienia. Dzieło Kurpińskiego jest pierwszą wybitną polską operą historyczną. Odegrało dużą rolę w polskiej tradycji teatralnej. Prapremiera z 1814 r. miała duże znaczenie polityczne. Opera powstała i została pierwszy raz wystawiona w związku z kongresem wiedeńskim oraz zapowiedzią powołania niesuwerennego Królestwa Polskiego, wkrótce zrealizowaną w 1815 r. Była zarazem aktem polskiego patriotyzmu, niezależnie od okoliczności politycznych prapremiery. Jadwiga nieprzypadkowo przyciągnęła w 1816 r. do teatru w Wilnie wielką liczbę widzów – Polaków utożsamiających się ze wspólną tradycją historyczną Polski i Litwy. O tym, że później dzieło to bardzo rzadko wykonywano, zadecydował negatywny stosunek rosyjskich zaborczych władz i podlegającej im cenzury do twórczości literackiej Juliana Ursyna Niemcewicza. W XX wieku zapomnienie opery wynikało ze wzbogacenia w poprzednim stuleciu ojczystego kanonu teatralno-muzycznego o znacznie bardziej popularne dzieła – opery Stanisława Moniuszki, uznawanego za „ojca polskiej opery narodowej”. Jadwiga Kurpińskiego z 1814 r. z librettem Niemcewicza ma dużą wartość patriotyczną i artystyczną. Autor współtworzył podstawy polskiego repertuaru operowego, rozwiniętego później przez innych kompozytorów.

The subject of the article is theatrical stagings and concert performances of a Polish opera – Karol Kurpiński’s work Jadwiga Królowa Polska from 1814 with a libretto by Julian Ursyn Niemcewicz. The research goal is to determine the significance of this work in Polish theatrical tradition. The source materials used are mainly press publications and memoirs. Kurpiński's work is the first outstanding Polish historical opera. It played a major role in the Polish theatrical tradition. The world premiere in 1814 had great political significance., with it being an act of Polish patriotism. It was no accident that Jadwiga attracted a large number of viewers to the theatre in Vilnius in 1816. The fact that this piece was later very rarely performed was caused by the negative attitude of the Russian occupying authorities and the censorship they subjected to towards the literary works of Julian Ursyn Niemcewicz. In the 20th century, this resulted from the enrichment of the native theatrical and musical canon in the previous century with much more popular works – the operas of Stanisław Moniuszko, considered the “father of Polish national opera”. Jadwiga Kurpiński from 1814 with a libretto by Niemcewicz has great patriotic and artistic value. The author co-created the foundations of the Polish operatic repertoire, later developed by other composers.