Granice planetarne jako fundament edukacji o systemie ziemi. Propozycja dla polskiej szkoły ponadpodstawowej

Abstract

Współczesne kryzysy klimatyczne, ekologiczne i społeczne są ze sobą ściśle powiązane i wymagają systemowego spojrzenia na funkcjonowanie Ziemi. Koncepcja granic planetarnych, opracowana przez Johana Rockströma i współpracowników, stanowi jedno z najważniejszych narzędzi opisu stabilności systemu Ziemi i pozwala określać bezpieczną przestrzeń funkcjonowania ludzkości. Autor proponuje włączenie tej koncepcji do podstawy programowej szkół ponadpodstawowych jako elementu integrującego edukację klimatyczno-środowiskową. Przedstawiono model lekcji rozwijający myślenie systemowe oraz analizę współzależności między kryzysem klimatycznym i kryzysem bioróżnorodności. Granice planetarne mogą stanowić wspólną ramę interpretacyjną dla edukacji klimatyczno-środowiskowej, umożliwiającą rozumienie i analizę współczesnych problemów środowiskowych w perspektywie funkcjonowania całego systemu Ziemi.

Contemporary climate, ecological, and social crises are closely interconnected and require a systemic understanding of how the Earth functions. The concept of planetary boundaries, developed by Johan Rockström and colleagues, is one of the most important frameworks for describing the stability of the Earth system and identifying a safe operating space for humanity. The author proposes incorporating this concept into the curriculum of Polish upper secondary schools as an integrating framework for climate and environmental education. A lesson model is presented that fosters systems thinking and explores the interconnections between the climate crisis and the biodiversity crisis. Planetary boundaries can serve as a common educational paradigm, enabling students to interpret contemporary environmental challenges within a single coherent scientific framework.