Znaczenie specjalnych stref ekonomicznych i ustawy o nowych inwestycjach w zmniejszaniu nierówności regionalnych w Polsce

Abstract

Celem artykułu jest ocena roli specjalnych stref ekonomicznych (SSE) oraz ustawy o wspieraniu nowych inwestycji (PSI) jako narzędzi zmniejszania dysproporcji regionalnych w Polsce. W opracowaniu przedstawiono analizę funkcjonowania SSE w latach 2004–2024 oraz efekty wprowadzenia PSI w 2018 roku, która rozszerzyła mechanizmy wsparcia inwestycji na cały kraj. W badaniu zastosowano analizę danych statystycznych oraz model enklaw P. Warra, umożliwiający ocenę efektywności ekonomicznej SSE w ujęciu regionalnym, z uwzględnieniem wartości inwestycji i efektów mnożnikowych w lokalnych gospodarkach. Wyniki badań wskazują, że SSE odegrały kluczową rolę w procesie restrukturyzacji gospodarki, przyciągając kapitał zagraniczny i generując miejsca pracy, szczególnie w regionach o silnej bazie przemysłowej. Jednocześnie analiza wykazała, że efekty funkcjonowania stref nie były równomierne – województwa wschodnie i północno-wschodnie w mniejszym stopniu korzystały z napływu inwestycji. Wprowadzenie PSI przyczyniło się do zwiększenia dostępności instrumentów wsparcia, w tym dla małych i średnich przedsiębiorstw, oraz do bardziej równomiernego rozmieszczenia inwestycji w kraju. Pomimo pozytywnych efektów, utrzymują się wyzwania związane z koncentracją kapitału w regionach rozwiniętych i potrzebą integracji polityki inwestycyjnej z celami zrównoważonego rozwoju. Wyniki analizy wskazują, że przyszła polityka wsparcia inwestycji powinna koncentrować się na projektach proinnowacyjnych i proekologicznych, wspierających spójność terytorialną Polski.

The purpose of this paper is to assess the role of Special Economic Zones (SEZs) and the Act on Supporting New Investments (PSI) as instruments aimed at reducing regional disparities in Poland. The study presents an analysis of SEZ performance between 2004 and 2024 and evaluates the impact of the 2018 PSI reform, which extended investment support mechanisms to the entire country. Statistical data analysis and the P. Warr enclave model were applied to assess the regional efficiency of SEZs, taking into account investment value and multiplier effects on local economies. The findings confirm that SEZs played a crucial role in restructuring the Polish economy, attracting foreign capital and stimulating employment, particularly in industrialized regions. However, their effects were uneven, with eastern and north-eastern voivodeships benefiting less from the inflow of investment. The introduction of the PSI contributed to greater accessibility of support instruments, especially for small and medium-sized enterprises, and promoted a more balanced spatial distribution of projects. Despite these positive outcomes, challenges remain, including continued investment concentration in developed regions and the need to align investment policy with sustainable development goals. The study concludes that future investment support policy should focus on innovation-driven and environmentally oriented projects that enhance Poland’s long-term territorial cohesion.