Austriacki kodeks cywilny jako źródło prawa matrymonialnego w Galicji – przegląd podstawowych regulacji

Abstract

Celem artykułu jest przedstawienie zasadniczych ustaleń austriackiego kodeksu cywilnego wydanego w 1811 r. przez cesarza Franciszka II dotyczących małżeństwa i zestawienie ich z praktyką matrymonialną w dużym ośrodku miejskim i religijnym, jakim był Przemyśl w okresie władzy austriackiej. Autorzy badają również, które elementy kodeksu cywilnego i w jakim stopniu były stosowane w miejscowej praktyce kancelaryjnej. Starają się ponadto odpowiedzieć na pytanie, czy w badaniach demograficzno-historycznych opartych na dokumentacji metrykalnej można się w pełni opierać na polskich przekładach austriackiego kodeksu cywilnego. Poczynione w toku analizy ustalenia pozwalają stwierdzić, że poza dyskusją pozostaje merytoryczny walor formalny (prawny) polskich przekładów kodeksu. Równocześnie należy zastrzec, że przekłady oryginalnego kodeksu cywilnego z 1911 r. w rzeczywistości były tłumaczeniami oddającymi aktualny dla roku wydania stan prawa cywilnego w Austrii i Galicji. W praktyce badawczej można je zatem czytać, analizując późniejszą dokumentację metrykalną, np. z okresu międzywojennego, ale dla metryk wcześniejszych trzeba się posiłkować oryginalnym kodeksem lub jego równoczesnym przekładem, albo kolejnymi tłumaczeniami.

The aim of this article is to present the fundamental provisions of the Austrian Civil Code issued in 1811 by Emperor Francis II concerning marriage, juxtaposed with matrimonial practices in a major urban and religious center such as Przemyśl during the period of Austrian rule. The article also seeks to verify which elements and to what extent the Civil Code were applied in local administrative practice, as well as to assess whether demographic-historical research based on parish records can fully rely on Polish translations of the Austrian Civil Code. The findings of the analysis indicate that the substantive legal value of the Polish translations is beyond dispute. However, it should be noted that the translations of the original 1811 Civil Code were, in fact, renditions reflecting the state of civil law in Austria and Galicia as of the year of publication. Therefore, in research practice, these translations can be used when analyzing later vital records, such as those from the interwar period. For earlier records, however, one must refer either to the original code, its contemporary translation, or subsequent translations.