Tradycje romanistyczne w orzecznictwie sądowym w sprawach karnych

Abstract

Celem artykułu jest analiza wykorzystania prawa rzymskiego w orzecznictwie sądowym w sprawach karnych. Choć wpływ prawa rzymskiego na prawo prywatne jest powszechnie uznawany, jego znaczenie dla współczesnego prawa karnego bywa marginalizowane. Autor, na podstawie analizy 24 wyroków Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, w których doszło do bezpośredniego odwołania do prawa rzymskiego, klasyfikuje te odwołania według pełnionej funkcji: dogmatycznej, interpretacyjnej, legitymizującej oraz mieszanej. Wskazuje, że choć w niektórych przypadkach prawo rzymskie wzbogaca argumentację sądową, to jego rola ogranicza się najczęściej do funkcji ilustracyjnej. Jednocześnie podkreśla, że rzymskie instytucje prawne mogą stanowić wartościowy punkt odniesienia również dla współczesnej wykładni prawa karnego. W konkluzji postuluje częstsze i bardziej świadome sięganie do dziedzictwa prawa rzymskiego jako elementu wspierającego racjonalność i kulturową głębię argumentacji prawniczej.

The article analyzes the use of Roman law in judicial decisions in criminal cases. While the influence of Roman law on private law is widely acknowledged, its significance for modern criminal law tends to be underestimated. Based on 24 rulings by the Polish Supreme Court and appellate courts that directly reference Roman law, the author classifies these references according to their function: dogmatic, interpretative, legitimizing, and mixed. Although Roman law sometimes enriches judicial reasoning, its role is often limited to illustrative purposes. Nonetheless, Roman legal concepts can provide a valuable framework for contemporary legal interpretation. The article concludes with a call for more frequent and deliberate engagement with Roman jurisprudence as a means of enhancing the rationality and cultural depth of legal argumentation.