Mazur, Ewelina2025-12-312025-12-312026-01-15https://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12057Promotor: prof. dr hab. n. med. Adam Reich - 90 s.Wprowadzenie Niniejsza rozprawa doktorska została przygotowana w oparciu o cykl pięciu powiązanych tematycznie publikacji pełnotekstowych poświęconych terapii fotodynamicznej w leczeniu wybranych schorzeń dermatologicznych. Rogowacenie słoneczne (actinic keratosis - AK) jest najczęstszym stanem przednowotworowym skóry. Ze względu na powszechne występowanie AK, a także możliwość progresji do inwazyjnej postaci raka płaskonabłonkowego (squamous cell carcinoma - SCC), jego rozpoznanie wymaga leczenia niezależnie od stadium klinicznego. Terapia fotodynamiczna (photodynamic therapy - PDT) jest metodą stosowaną w leczeniu AK, charakteryzującą się wysoką skutecznością i dobrym efektem kosmetycznym. W dostępnej literaturze sugerowano, że PDT może mieć ograniczoną wartość w leczeniu zmian barwnikowych. Jednakże, żadne prowadzone dotychczas badania nie analizowały skuteczności PDT w różnych podtypach AK, w tym w podtypie barwnikowym. Nie ma również prac dotyczących poprawy cech dermatoskopowych czy w obrazie z mikroskopii konfokalnej (reflectance confocal microscopy - RCM) po leczeniu z wykorzystaniem PDT w poszczególnych podtypach AK. PDT, poza AK, wykorzystywana może być również w leczeniu raków podstawnokomórkowych (basal cell carcinoma - BCC) niskiego ryzyka, a także w pozasutkowej chorobie Pageta (extramammary Paget’s disease - EMPD). Cele pracy Celem pierwszego etapu prac wchodzących w skład rozprawy doktorskiej była ocena skuteczności PDT w leczeniu barwnikowego podtypu AK. W drugim etapie oceniono zastosowanie (wideo)dermatoskopii i refleksyjnej mikroskopii konfokalnej w ocenie skuteczności prowadzonej PDT w klasycznym i barwnikowym podtypie AK. Materiał i metody Do pierwszej pracy badawczej włączono 16 pacjentów z 20 zmianami o charakterze podtypu barwnikowego AK (pigmented actinic keratosis - pAK) leczonymi PDT. Wszystkie zmiany skórne oceniono klinicznie i dermatoskopowo pod kątem typowych cech charakterystycznych dla pAK. RCM została również wykorzystana do oceny atypii keratynocytów, potwierdzenia diagnozy pAK i wykluczenia innych jednostek chorobowych. Następnie, w drugim etapie prac do badania włączono pacjentów z AK na twarzy stopnia II (25 pigmentowanych, 275 bezbarwnikowych). Zmiany skórne oceniano za pomocą (wideo)dermatoskopii i RCM na początku badania i trzy miesiące po PDT. Wyniki W pierwszym etapie prac po trzech sesjach PDT całkowite ustąpienie wszystkich cech klinicznych pAK zaobserwowano w 80% badanych zmian. Dermatoskopowo, 65% zmian osiągnęło 100% odpowiedź, a w kontrolnych obrazach RCM w 85% zmian nie zaobserwowano atypii komórkowej. W drugim etapie prac zaobserwowano, iż w klasycznym AK najczęstszymi objawami dermatoskopowymi były drobne faliste naczynia (96%), łuska (92%), mikroerozje (48%) i tzw. wzór „truskawki” (36%), podczas gdy pAK charakteryzował się głównie wzorem romboidalnym (80%), łuską (60%), białymi globulami (48%), tzw. „jelly sign” i powierzchowną pigmentacją (40%). Najbardziej charakterystyczne dla RCM klasyczne objawy AK to nieprawidłowy wzór “plastra miodu” w warstwie kolczystej, naciek zapalny naskórka i elastoza posłoneczna, które były obecne w 96% zmian. W pAK najczęściej obserwowanymi cechami w RCM były ciemne centralne obszary parakeratozy (72%), tzw. “mottled pigmentation” (72%), naciek zapalny skóry właściwej (64%), elastoza posłoneczna (60%) i nieprawidłowy wzór “plastra miodu” w warstwie kolczystej (56%). Dermatoskopowo, PDT spowodowało całkowite ustąpienie wzoru romboidalnego zarówno w klasycznym podtypie AK, jak i pAK, „gwiaździstego” wyglądu na obrzeżach zmiany i tzw. „jelly sign” w klasycznych AK oraz wewnętrznej szarej obwódki, tzw. „rosette sign” i centralnie położonego strupa w pAK. Trzy miesiące po jednej sesji PDT ocena RCM wykazała głównie elastozę posłoneczną zarówno w klasycznych podtypach AK, jak i pAK, naciek zapalny naskórka w klasycznych podtypach AK i naciek zapalny skóry właściwej w pAK stanowiące odpowiedź na prowadzone leczenie. Wnioski Terapia fotodynamiczna wydaje się być skuteczną metodą leczenia podtypu barwnikowego rogowacenia słonecznego na twarzy u osób o jasnej karnacji. Zastosowanie nowych nieinwazyjnych technik obrazowania, takich jak RCM i wideodermatoskopia, pozwala lepiej wizualizować skuteczność prowadzonego leczenia AK zarówno w jego barwnikowych, jak i klasycznych podtypach.Introduction This dissertation is based on five thematically related full-text publications on photodynamic therapy in the treatment of selected dermatological conditions. Actinic keratosis (AK) is considered the most prevalent precancerous skin condition. Due to the high prevalence of AK, as well as the possibility of progression to invasive squamous cell carcinoma (SCC), its diagnosis requires treatment regardless of clinical stage. Photodynamic therapy (PDT) is used to treat this condition, with high efficacy and good cosmetic results. The available literature has suggested that PDT may be of limited value in the treatment of pigmented lesions. However, no studies conducted to date have analyzed the efficacy of PDT in various AK subtypes, including the pigmented subtype. There is also no work on the improvement of dermoscopic features or abnormalities in reflectance confocal microscopy (RCM) images after treatment with PDT in the different AK subtypes. PDT, in addition to AK, can also be used to treat low-risk basal cell carcinoma (BCC) and also, for example, extramammary Paget's disease (EMPD). Aims The aim of the first stage of the work was to analyze the current state of knowledge about new therapeutic options for AK, the place of PDT in this indication and also the use of PDT in the treatment of the pigmented subtype of BCC of the skin. The second part of the PhD thesis evaluated the effectiveness of photodynamic therapy in the treatment of the pigmented subtype of solar keratosis. The final stage evaluated the use of (video)dermoscopy and reflectance confocal microscopy in assessing the efficacy of guided PDT in classic and pigmented AK (pAK) subtypes. Material and methods The first study included 20 lesions of the pAK in 16 patients treated with PDT. All skin lesions were evaluated clinically and dermoscopically for typical pAK features. RCM was also used to confirm the diagnosis of pAK, and exclude other diseases, as well as to evaluate keratinocyte atypia. Then, in the second stage of work, patients with AKs on the face of grade II (25 pigmented, 275 non-pigmented) were included in the study. Skin lesions were evaluated by (video)dermoscopy and RCM at the beginning of the study and three months after PDT. Results In the first stage of work, after three sessions of PDT, complete resolution of all clinical features of pAK was observed in 80% of the lesions studied. Dermoscopically, 65% of the lesions achieved a total (100%) response, and no cellular atypia was observed in control RCM images in 85% of the lesions. In the second stage of the work, it was observed that in classic AK the most common dermoscopic signs were small wavy vessels (96%), scaling (92%), microerosions (48%) and the so-called “strawberry” pattern (36%), while pAK was mainly characterized by a rhomboid pattern (80%), scaling (60%), white globules (48%), the superficial pigmentation and the so-called “jelly sign” (40% each). For the classic AK, the most characteristic RCM features were as follows: abnormal “honeycomb” pattern in the stratum spinosum, inflammatory infiltration of the epidermis, and solar elastosis, which were present in 96% of lesions. In pAK, the most common features observed in RCM were dark central areas of parakeratosis (72%), so-called “mottled pigmentation” (72%), inflammatory infiltration of the dermis (64%), solar elastosis (60%), and an abnormal “honeycomb” pattern in the spinous layer (56%). Dermoscopically, PDT resulted in complete resolution of the rhomboid pattern in both classic AK and pAK subtypes, the starburst pattern and so-called “jelly sign” in classic AK, and the inner gray halo, so-called “rosette sign” and crust in pAK. Three months after one PDT session, RCM evaluation showed mainly solar elastosis in both classic AK and pAK, inflammatory infiltration of the epidermis in classic AK, and inflammatory infiltration of the dermis in pAK - representing a response to the ongoing treatment. Conclusions Photodynamic therapy appears to be an effective treatment for the pigmented subtype of solar keratosis on the face in fair-skinned individuals. The use of new non-invasive imaging techniques, such as RCM and videodermoscopy, can better visualize the efficacy of ongoing treatment of AK in both its pigmented and classic subtypes.polAttribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Internationalhttp://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/Terapia fotodynamicznaRogowacenie słoneczneWideodermatoskopiaMikroskopia konfokalnaPhotodynamic therapyActinic keratosisVideodermatoscopyConfocal microscopydoctoralThesis