Merta-Staszczak, Adriana2026-02-082026-02-082025-09UR Journal of Humanities and Social Sciences nr 3(36)/2025, s. 53-642543-8379https://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12157Rhododendrons were a precious ornament of gardens and parks created in the ancestral homes and manor houses in the Polish lands, especially in the 19th and 20th centuries. The seedlings came mainly from two places: the German nurseries of Seidl, and Polesie Volyn. However, the maintenance of the parks depended on the material situation of their owners, and the events of the First and Second World Wars devastated the country, causing not only material damage but also considerable social impoverishment. Two land reforms, involving the division of large estates (1920) and their nationalization (1944), also had a significant impact. Left unattended, the houses and their surroundings were often destroyed. As a result, after 1945, rhododendrons survived only in a few places, apart from landscape areas, reserves and arboretums.Różaneczniki były cenioną ozdobą ogrodów i parków zakładanych przy siedzibach rodowych i magnackich na ziemiach polskich, szczególnie w XIX i XX wieku. Sadzonki pochodziły przede wszystkim z dwóch miejsc: niemieckich szkółek Seidla oraz Polesia Wołyńskiego. Utrzymanie parków było jednak zależne od sytuacji materialnej ich właścicieli, a działania I i II wojny światowej spustoszyły kraj, powodując nie tylko zniszczenia materialne, ale też znaczne zubożenie społeczne. Istotny wpływ miały także dwie reformy rolne związane z parcelacją wielkich majątków (1920 r.) oraz ich upaństwowieniem (1944 r.). Pozostawione bez opieki założenia rezydencjonalne wraz z otoczeniem często ulegały zniszczeniu. Między innymi z tego powodu po 1945 r. różaneczniki przetrwały w niewielu miejscach oprócz terenów krajobrazowych, rezerwatów i arboretów.engAttribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Internationalhttp://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/historyrhododendronsazaleasparkscultural heritagehistoriarododendronyazalieparkidziedzictwo kulturowearticle10.15584/johass.2025.3.4