Niezaangażowany obserwator? Słowacja wobec Inicjatywy Trójmorza (2015-2024) - Lewkowicz, Łukasz (Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2025)
Inicjatywa Trójmorza (Three Seas Initiative, 3SI) to stosunkowo nowy format współpracy regionalnej w Europie Środkowej skoncentrowany na współpracy ekonomicznej. Od początku w jego skład wchodzi Słowacja, która zalicza się jednak do grupy najmniej zaangażowanych we współpracę trójmorską państw uczestniczących. Jest to uwarunkowane wieloma czynnikami międzynarodowymi i wewnątrzkrajowymi. Bratysława przede wszystkim nie widzi w 3SI żadnej wartości dodanej i stawia w swoim rozwoju regionalnym przede wszystkim na fundusze UE. Format jest także postrzegany jako wymierzony w jedność UE i przeciwwagę dla dominacji Niemiec. Szansę na zmianę stanowiska władz słowackich stanowi nowa administracja amerykańska Donalda Trumpa i jej podejście do 3SI. Podobnie nową politykę wobec formatu może prowadzić obecny prezydent Słowacji Peter Pellegrini. W artykule przedstawione zostały uwarunkowania funkcjonowania Słowacji w 3SI w latach 2015-2024, podmioty państwowe i eksperckie zajmujące się współpracą trójmorską, dyskurs publiczny o 3SI i najważniejsze projekty z udziałem strony słowackiej. Podjęta została również próba odpowiedzi na pytanie o przyczyny dystansowania się Słowacji od tego formatu współpracy regionalnej i możliwości przełamania tej niechęci.

The Three Seas Initiative (3SI) is a relatively new format of regional cooperation in Central Europe focused on economic cooperation. From the beginning, Slovakia has been a member of the initiative, but it is one of the least involved participating countries in the Three Seas cooperation. This is due to many international and domestic factors. Bratislava, above all, does not see any added value in the 3SI and focuses primarily on EU funds in its regional development. The format is also perceived as aimed at EU unity and a counterweight to German dominance. The new US administration of Donald Trump and its approach to the 3SI provides an opportunity to change the position of the Slovak authorities. The current president of Slovakia, Peter Pellegrini, may pursue a similarly new policy towards the format. The article presents the conditions for Slovakia's functioning in the 3SI in the years 2015-2024, state and expert entities involved in the Three Seas cooperation, public discourse on the 3SI and the most important projects involving the Slovak side. An attempt was also made to answer the question about the reasons for Slovakia's distancing itself from this format of regional cooperation and the possibilities of overcoming this reluctance.
An Uninvolved Observer? Slovakia and the Three Seas Initiative (2015-2024)
Keywords: Słowacja; Inicjatywa Trójmorza; 3SI; Via Carpatia; Slovakia; Three Seas Initative; 3Si