Kostrzewa, Krzysztof2025-12-302025-12-302025https://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/12037Na płycie CD wydanej w roku 2025 przez warszawskie wydawnictwo Requiem Records pod numerem 130/2025 znalazło się trzynaście pieśni Krzysztofa Kostrzewy na tenor i fortepian do wierszy Paula Celana, Juliana Tuwima, Czesława Miłosza i Rainera Marii Rilkego, skomponowanych w latach 2020-2024. Na płycie znajdują się następujące pieśni: [1] Es war Erde in ihnen / A była ziemia w nich (2024) do słów Paula Celana (8’02”). Cykl Trzy pieśni do słów Paula Celana na tenor i fortepian (2020): [2] Psalm (2’23”), [3] Andenken (Wspominanie) (1’37”), [4] Die Pole (Bieguny) (3’27”). Cykl Kwiaty czasu – dwie pieśni do słów Paula Celana na tenor i fortepian (2021): [5] Espenbaum (Osiko) (3’20”), [6] Tenebrae (Ciemność) (3’23”). [7] Nächtlich geschürzt (Nocą spowite) (2022) do słów Paula Celana (5’38”). [8] Matka (2022) do słów Juliana Tuwima (4’10”). [9] O aniołach (2024) do słów Czesława Miłosza (4’49”). [10] Die Worte des Engels (Słowa anioła) (2024) do słów Rainera Marii Rilkego (5’11”). [11] Liebeslied (Pieśń miłosna) (2024) do słów Rainera Marii Rilkego (3’23”). [12] Ogrodnik (2024) do słów Czesława Miłosza (10’16”). [13] Dar (2024) do słów Czesława Miłosza (3’51”). Wykonawcami pieśni 1-9 oraz 11 i 12 byli: Maciej Gallas – tenor oraz Magdalena Prejsnar-Wąsacz – fortepian, natomiast pieśni 10 i 13 Maciej Gallas – tenor i Krzysztof Kostrzewa – fortepian. Nagrań dokonano w sali koncertowej Filharmonii Podkarpackiej im. Artura Malawskiego w Rzeszowie we wrześniu 2024. Całkowity czas płyty: 60 minut i 25 sekund. Większość pieśni miała swoje prawykonania za granicą – w Stanach Zjednoczonych (w Uniwersytecie w Manhattan w stanie Kansas – pieśni 7 i 8), w Austrii (w Wiedniu – pieśń 1), w Wielkiej Brytanii (w Londynie – pieśni 9 i 13) oraz w Niemczech (w Gießen, w kraju związkowym Hesja – pieśni 10, 11 i 12). Prawykonania w Polsce miały pieśni 2-6: cykl Trzy pieśni do słów Paula Celana na tenor i fortepian (2020) – w sali koncertowej Wydziału Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego w dniu 27.10.2020, na zakończenie międzynarodowej konferencji „Żydzi w kulturze muzycznej Galicji” oraz cykl Kwiaty czasu – dwie pieśni do słów Paula Celana na tenor i fortepian (2021) – w Centrum Kultury Żydowskiej w Krakowie (Fundacja Judaica), w dniu 9.09.2021. Wśród trzynastu pieśni zawartych na niniejszej płycie pierwsze osiem należy do tematyki „martyrologicznej”, pieśni 9. i 10. przynależą do tematyki „anielskiej”, natomiast ostatnie dwie pieśni (12. i 13.) reprezentują nadzieję – spojrzenie na świat pełne optymizmu. W większości są to pieśni tzw. przekomponowane, dzięki czemu każdy odcień tekstu może znaleźć swój muzyczny wyraz. Pierwsza pieśń, Es war Erde in ihnen / A była ziemia w nich, jest śpiewana w dwóch językach – pojawia się tam pełny tekst w oryginale (w języku niemieckim) oraz w polskim tłumaczeniu (znakomity przekład Feliksa Przybylaka). Poszczególne zwrotki śpiewane są na przemian po niemiecku i polsku, przy czym muzyka towarzysząca obu wersjom jest różna. Pieśń ta otwiera zestaw siedmiu pieśni do słów Paula Celana (1920-1970), rumuńskiego poety pochodzenia żydowskiego, piszącego po niemiecku. Jego koleje losu naznaczyła II wojna światowa – w chwili jej wybuchu Celan miał 19 lat. Prześladowania Żydów w Rumunii dotknęły jego samego i jego rodziców – zostali oni wywiezieni do różnych obozów pracy. Paul Celan uratował się, natomiast jego rodzice zginęli. Prawie cała wojenna i powojenna twórczość Celana odnosi się do doświadczenia Holokaustu. Ósmą pieśnią na płycie jest Matka do słów Juliana Tuwima. Pieśń ta łączy się tematycznie z pieśnią Espenbaum (nr 5) do słów Celana – w pieśniach tych jest mowa o matkach obu poetów, zamordowanych przez niemieckich żołnierzy podczas II wojny światowej. W pieśniach 1-8, do tekstów Celana i Tuwima, dominuje neoromantyczna harmonika tonalna, ale w bardziej dramatycznych fragmentach wierszy – mówiących o śmierci lub we fragmentach obrazoburczych (u Paula Celana) – pojawiają się współbrzmienia atonalne, a także serie dodekafoniczne. Czysto tonalna harmonika panuje w obu pieśniach do słów Rainera Marii Rilkego – Die Worte des Engels (Słowa anioła, nr 10) oraz Liebeslied (Pieśń miłosna, nr 11). We wszystkich trzech pieśniach do słów Czesława Miłosza (nr 9 – O aniołach, nr 12 – Ogrodnik, nr 13 – Dar) harmonika opiera się na szeregu dwunastodźwiękowym składającym się wyłącznie z tercji wielkich i małych. Przykładem może być seria as-c-es-ges-b-d-f-a-cis-e-g-h, a więc akordy As9 i A9 na początku i końcu, połączone w środku dźwiękami d-f. Ten szereg potraktowany jest przez kompozytora modalnie, czyli jako rodzaj skali, jako pewien zasób dźwięków. Ponieważ szereg jest zbudowany z samych tercji, to każde cztery sąsiednie dźwięki stanowią akord septymowy, który może być wykorzystany w sposób tonalny. Akordy nonowe wchodzące w skład takiego szeregu można zamienić i wówczas powstaje seria: a-cis-e-g-h-d-f-as-c-es-ges-b. Poprzez stosowanie szeregu 12-dźwiękowego opartego wyłącznie na tercjach powstaje rodzaj „neotonalnej dodekafonii”. Przypomina to organizację wysokości dźwięku u Witolda Lutosławskiego. Jak wiadomo, Lutosławski tworzył serie 12-dźwiękowe składające się z kilku starannie dobranych interwałów, np. sekundy wielkiej, kwarty i kwinty (jak w Les espaces du sommeil), aby w ten sposób zapewnić spójność harmoniczną. W III Postludium Lutosławski użył serii składającej się wyłącznie z tercji, jednak seria ta ma tylko 11 dźwięków odległych o tercje: c-es-ges-b-des-e-g-h-d-f-as; brak dźwięku „a”. W pieśni O aniołach (nr 9) oprócz szeregu tercjowego wykorzystany został również szereg oparty na kwintach czystych. Jak wiadomo, 12 różnych dźwięków odległych o kwintę czystą w górę (czyli koło kwintowe) może tworzyć 12-dźwiękową serię. Podobnie jest z kwartami czystymi biegnącymi w dół. Obydwie serie – kwintowa i kwartowa – są bardzo jednolite harmonicznie i jako takie nie były przez kompozytora użyte w całości. Natomiast fragmenty takich serii, składające się np. z 4 lub 5 kwint lub kwart, zostały użyte przez kompozytora w grupach przednutek, które funkcjonują jak arpeggio – symbolicznie przedstawiają one ruch anielskich skrzydeł. W pieśniach Kostrzewy połączone są dwa światy – świat muzyki tonalnej z atonalnością. Tonalna harmonika i styl pieśni romantycznej zostały niejako przekornie użyte do nowoczesnych, awangardowych wierszy (zwłaszcza Celana i Miłosza). Większość pieśni odznacza się harmoniką tonalną, niekiedy dobarwioną atonalnością, sonoryzmem i onomatopeją muzyczną. Kompozytor korzystał z elementów muzyki poprzednich epok, ale jego pieśni wykazują energię, którą rozpoznajemy jako przynależną do naszego współczesnego świata.Na płycie CD wydanej w roku 2025 przez Requiem Records, nr 130/2025, znajduje się trzynaście pieśni Krzysztofa Kostrzewy na tenor i fortepian z lat 2020-2024, do wierszy Celana, Tuwima, Miłosza oraz Rilkego. Wykonawcy: Pieśni 10 i 13: Maciej Gallas – tenor i Krzysztof Kostrzewa – fortepian; wykonawcami pozostałych pieśni byli: Maciej Gallas – tenor oraz Magdalena Prejsnar-Wąsacz – fortepian. Całkowity czas płyty: 60 minut i 25 sekund. Nagrań dokonano w Filharmonii Podkarpackiej im. Artura Malawskiego w Rzeszowie we wrześniu 2024. Wśród trzynastu pieśni zawartych na niniejszej płycie pierwsze osiem należy do tematyki „martyrologicznej”, pieśni 9. i 10. przynależą do tematyki „anielskiej”, natomiast ostatnie dwie pieśni (12. i 13.) reprezentują nadzieję – spojrzenie na świat pełne optymizmu. W większości są to pieśni tzw. przekomponowane, dzięki czemu każdy odcień tekstu może znaleźć swój muzyczny wyraz. W pieśniach Kostrzewy połączone są dwa światy – świat muzyki tonalnej z atonalnością. Większość pieśni odznacza się harmoniką tonalną, niekiedy dobarwioną atonalnością, sonoryzmem i onomatopeją muzyczną. Kompozytor korzystał z elementów muzyki poprzednich epok, ale jego pieśni wykazują energię, którą rozpoznajemy jako przynależną do naszego współczesnego świata.Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Internationalhttp://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/współcześni kompozytorzy polscypieśni na tenor i fortepiansonoryzmonomatopeja muzyczna