Repozytorium Uniwersytetu Rzeszowskiego

Witamy w Repozytorium UR - cyfrowym archiwum rejestrującym dorobek naukowy i dydaktyczny środowiska akademickiego UR.

W repozytorium przechowywane są oraz udostępniane różnego rodzaju materiały naukowe i dydaktyczne (artykuły, monografie, czasopisma, materiały konferencyjne, raporty, rozprawy doktorskie). Dostęp do wszystkich materiałów zgromadzonych w repozytorium jest otwarty, a archiwizowanie publikacji odbywa się samodzielnie przez pracowników i doktorantów Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Jeśli jesteś pracownikiem i chcesz dodać własne publikacje możesz od razu się zalogować wykorzystując swoje dane logowania z innych systemów uczelnianych (Wirtualna Uczelnia, EOD). Spowoduje to automatyczne utworzenie konta w Repozytorium, po czym postępuj zgodnie z instrukcją. Będąc doktorantem UR najpierw ZAREJESTRUJ się w serwisie. Jeżeli zamierzasz jedynie przeglądać materiały skorzystaj z wyszukiwarki lub indeksu u góry strony, albo przejrzyj zbiory wyszczególnione poniżej.

Zbiory w Repozytorium UR

Wybierz Zbiór, aby przeglądać jego Kolekcje.

Aktualnie wyświetlane 1 - 7 z 7

Ostatnio nadesłane materiały

„Na pograniczu... Najstarsze dzieje ziemi jarosławskiej” – nowa wystawa stała w Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich
(Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 2024-12) Burghardt, Marcin; Sieradzka, Elżbieta
Since June 21, 2024, the Museum in Jarosław the Orsetti House has presented a new permanent exhibition entitled “On the borderland... Jarosław Region in prehistory and the Middle Ages”. The exhibition shows, in an accessible manner, the communities that inhabited the area of today’s Jarosław district and surrounding regions, from the Late Palaeolithic (approx. 20–15 thousand years ago) to the Late Middle Ages (end of the 15th century). In this way, the Jarosław institution has become another museum in south-eastern Poland offering a permanent archaeological exhibition. The current exhibition is the third permanent exhibition of this kind in the history of the Jarosław institution. It is worth mentioning that the previous permanent archaeological exhibition in Jarosław was open many as 50 years ago. The decision to return to presenting archaeological topics in the museum’s permanent exhibitions was influenced by many factors – the main among them being the enormous increase in knowledge about the communities inhabiting south-eastern Poland in prehistoric and early historical periods, which has been observed since the early 20th century. Archaeological research performed in the region for over the last 20 years has led to many spectacular discoveries – noteworthy among them are the works carried out since 2016 in Chotyniec, the only Scythian culture hillfort in the area of Poland, located in the eastern part of Jarosław district. Work on the exhibition lasted almost two years. The implementation of the exhibition was co-financed by the Ministry of Culture and National Heritage under the program “Supporting Museum Activities.” The total cost of the project amounted to over 250,000 PLN. The title of the exhibition – “On the Borderland...” refers to the specific location of the present-day Jarosław district. This area, situated within the natural transport routes: the Przemyśl Gate and the San river valley, was at many times in history a place where cultural influences intersected along both the east-west and north-south axes. Due to the limited space available at the museum – the 16th-century Orsetti House – a single room, sized 11.5×3.3 meters, was allocated for the exhibition. It was assumed that each of the discussed time segments would be represented by one display case accompanied by a visual representation – a depiction of a person who lived during that particular historical period. Over 80% of the artefacts presented at the exhibition are the items from the own collection of the Museum in Jarosław the Orsetti House. This collection has been supplemented by copies, reconstructions, and replicas made especially for the exhibition, as well as materials from archaeological sites in the Jarosław region, borrowed from the National Museum of the Przemyśl Land in Przemyśl, the Regional Museum in Rzeszów, and the Institute of Archaeology at University of Rzeszów, in collaboration with the Foundation for Archaeological Centre in Rzeszów. One of the most distinctive elements of the exhibition is a mannequin displaying a reconstructed outfit and equipment of a warrior from the Scythian cultural circle. The exhibition is accompanied by a comprehensible catalogue, designed as a compact guide to the prehistory and Middle Ages of the Jarosław region. An important part of the project is also an educational program aimed primarily at students from the Jarosław district. The creation of the new archaeological exhibition “On the borderland... Jarosław Region in prehistory and the Middle Ages” is part of the expansion of the permanent exhibition of the Museum in Jarosław the Orsetti House related to the upcoming celebration of the 100th anniversary of the institution, which will take place in 2025. The exhibition, dedicated to the earliest history of the Jarosław land and located in the first exhibition hall, serves as an introduction to the rest of the museum’s displays.
Unikatowe znalezisko elementu uprzęży końskiej z terenu Lubelszczyzny
(Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 2024-12) Kłosińska, Elżbieta Małgorzata
At the end of the last century, a small object, probably made of bronze, was found in the area of Dys, Niemce commune, Lublin district, Lublin voivodeship. The artefact, discovered by chance, lacks an exact findspot as well as any cultural context. The object is a looped knob (divider), whose association with horse harness equipment seems beyond doubt. Within the horse’s bridle, it served both as a decorative element and, more importantly, as a functional one: it was used to thread or cross straps or ropes, or to connect metal components into functional sets. The artefact from Dys is relatively well preserved. It features a simple, hemispherical cap or shield and four legs (three of which are preserved) that emerge approximately 2 mm from the edge on the underside of the cap. Below, the legs rest on a ring, which is now only partially preserved. Looped knobs are frequently recorded across Central Europe in assemblages contemporary with the phenomena referred to in archaeological literature as the Cimmerian, ThracianCimmerian, or pre-Scythian horizon. They present similar dimensions but show considerable variation in the structure of the cap and base, as well as in the number of legs connecting these two parts. The looped knob from Dys shows certain (though not exact) formal similarities to the Füzesabony-type looped knob, associated with the so-called Cimmerian horizon. Such items appear in burial assemblages that include materials of this horizon, dated to the end of phase HaB2 and the transition to HaB3. The analysed artefact closely resembles, for example, looped knobs from barrow 1 at Pécs-Jakabhegy in Hungary. So far, no satisfactory analogies have been identified within Polish territory. The artefact from Dys is not the only looped knob known from the Lublin or Subcarpathian regions. A heavily damaged object of similar function was also found in Podhajce, Łaszczów commune, Tomaszów district, Lublin voivodeship. The assemblage of Cimmerian or Thracian-Cimmerian artefacts discovered in the Lublin region is not particularly large. These are rare imports within the Lusatian culture environment of this area. Worth mentioning are, for instance, cheekpieces of the Dunakömlöd type from Komarów-Osada (loco commune, Zamość district, Lublin voivodeship) and Honiatyn (Dołhobyczów commune, Hrubieszów district, Lublin voivodeship), a Kamyševacha-type cheekpiece from Mikulin (Tyszowce commune, Tomaszów district, Lublin voivodeship), and a fragment, probably of a Černogorovka-type cheekpiece, from Gródek (Hrubieszów commune, Hrubieszów district Lublin voivodeship). This small set of finds will likely grow in the future.
(rec.) Agnieszka Stempin, Szachy sandomierskie na tle znalezisk średniowiecznych figur szachowych z ziem polskich, Fontes Archaeologici Posnanienses t. 29, Poznań 2024: Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, 312 stron, ISBN 978-83-60109-85-4
(Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 2024-12) Rajpold, Wojciech
Drugowojenne militaria wielkogabarytowe odkryte podczas poszukiwań prowadzonych w okolicach Sandomierza w latach 2020–2024
(Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 2024-12) Salamucha, Agata
Wyniki przedstawionych poszukiwań przeprowadzonych przez stowarzyszenia poszukiwaczy w okolicach Sandomierza, zwieńczonych sprawozdaniami, raportami oraz dokumentacjami, często zawierającymi szczegółowe opracowania, pokazują, że zabytki związane z okresem II wojny światowej mają dużą wartość i pozwalają na pozyskanie wielu cennych informacji dotyczących samych przedmiotów bądź związanych z nimi wydarzeń. Problemem jednak wciąż pozostaje kwalifikacja zabytków, odkrytych podczas badań na stanowiskach drugowojennych. Wynika ona głównie ze świadomości i archeologów, i poszukiwaczy, że magazyny dedykowanych obiektów muzealnych są obłożone wieloma wręcz identycznymi przedmiotami, które były wykonywane w fabrykach, w seriach liczących setki tysięcy egzemplarzy, bez żadnych cech indywidualnych (Sabaciński 2015, 132). Jedyna różnica widoczna między nimi to stan w jakim przetrwały do dnia dzisiejszego. Prowadzi to do porównywania zabytków pod względem ich stanu zachowania, a następnie odrzucenia przedmiotu gorszej jakości. W przypadku militariów wielkogabarytowych sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana. Z powodu ich rozmiarów zapewnienie im właściwej ochrony staje się bardzo kosztowne, a czasami wręcz niemożliwe. Z tego względu, przedmioty te są przyjmowane przez placówki muzealne niechętnie lub wcale (Florek 2019, 23). W niektórych przypadkach muzea przyjmują tylko wybrane zabytki, gdyż – tak jak wspomniano wyżej – ich konserwacja oraz przechowywanie wymaga ogromnych nakładów finansowych. Dlatego w wielu przypadkach członkowie stowarzyszeń zabiegają, aby odkryte przez nich militaria wielkogabarytowe pozostawały w ich depozycie; gdyby zostały uznane za zabytki archeologiczne, musiałyby trafić do muzeum lub innej instytucji, wskazanej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (Florek 2019, 17, 22–23). Część przedmiotów pozyskanych podczas przedstawionych powyżej poszukiwań została przekazana do muzeów. Placówki te jednak nie są zbyt chętne do przyjęcia tego typu zabytków, zwłaszcza że ich wartość ekspozycyjna najczęściej jest nikła. Nieuznanie odkrytych obiektów, pomimo ich wartości historycznej, za zabytki archeologiczne jest pośrednim rozwiązaniem umożliwiającym przekazanie ich w opiekę stowarzyszeniom poszukiwaczy i eksploratorom. W związku z tym, znaleziska te pozostały u odkrywców, którzy współpracując ze służbami konserwatorskimi dbają o nie, zabezpieczają, przechowują, przygotowują ich pokazy oraz pełne opracowania – w praktyce jest to jedyna możliwość zachowania i prezentowania militariów wielkogabarytowych.
Badania historyczne oraz nieinwazyjne i małoinwazyjne badania archeologiczne cmentarza z okresu pierwszej wojny światowej w Tuszowie, w gminie Jabłonna, w powiecie lubelskim, w roku 2024
(Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 2024-12) Gałecka, Marzena; Piotrowski, Marcin; Piotrowska, Patrycja; Piotrowska, Zuzanna
Transdyscyplinarne badania prowadzone w obrębie cmentarza z okresu pierwszej wojny światowej w Tuszowie, z wykorzystaniem studiów historycznych, doświadczeń konserwatorskich, refleksji nad pamięcią zbiorową i metod archeologicznych, zwłaszcza prospekcji geofizycznych, odwiertów i analiz geochemicznych, a także analiz danych przestrzennych pozwoliły na uzyskanie wiedzy, która byłaby trudniejsza do zdobycia przy rozłącznym traktowaniu zaangażowanych dziedzin (interdyscyplinarność). Wymiernym efektem tej wspólnej pracy było wpisanie tuszowskiej nekropoli do rejestru zabytków. W uzasadnieniu decyzji Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków podkreślono między innymi wartości historyczne, zachowane wartości kompozycyjne oraz naukowe cmentarza wojennego w Tuszowie (Decyzja LWKZ 31.12.2024). Było niezwykłym doświadczeniem nie tylko poznawanie historii powstania tuszowskiej nekropoli, ale także przyglądanie się jej posthistorii: przekazywaniu i utrwalaniu wiedzy o niej, nieudanych próbach wymazania jej z pamięci i krajobrazu, manipulowaniu obrazami przeszłości. W rozpoznaniu topografii cmentarza szczególnie przydatna okazała się prospekcja geofizyczna, a konkretnie elektrooporowa. Pozwoliła ona na uchwycenie 13 mogił zbiorowych, które w żaden sposób nie rysują się obecnie na powierzchni, a także kilku innych obiektów, które można wiązać z dwufazowością nekropoli, różnymi wkopami, w tym prawdopodobnie pochówkiem z okresu drugiej wojny światowej oraz użytkowaniem terenu przez prywatnych właścicieli. Warto podkreślić, że sama geofizyka – bez wbicia łopaty – nie tylko ujawniła nieczytelną w inny sposób organizację pola grzebalnego, ale potwierdziła i uszczegółowiła wiele informacji zawartych w źródłach pisanych i kartograficznych, jak również danych przekazywanych przez p. Bogdana Wałachowskiego. W rozpoznawaniu stratygrafii naturalnej i antropogenicznej cmentarza przydatne okazały się odwierty, które przy okazji zweryfikowały wyniki prospekcji elektrooporowej i dostarczyły próbek ziemi do badań geochemicznych. Analizy, dzięki którym można było określić obecność i względną ilość związków fosforu w różnych miejscach i na różnych głębokościach, pozwoliły na potwierdzenie lokalizacji pochówków ludzkich w płaskiej części nekropoli, a także na określenie średniej ich głębokości, która wynosi od 1,45 do 2 m. Zastosowane metody, potraktowane łącznie, okazały się przydatne w badaniu tego typu obiektów zabytkowych i z powodzeniem mogą być wykorzystywane na innych stanowiskach związanych z grobownictwem wojennym, oczywiście przy pewnych modyfikacjach uwzględniających lokalne warunki (zwłaszcza analizy geochemiczne). Metoda fosforowa wydaje się dobrym narzędziem do weryfikacji obecności szczątków ludzkich. Należy jednak pamiętać, że kluczowe znaczenie ma w tym przypadku pobieranie próbek zerowych z miejsc znajdujących się poza weryfikowanym obszarem. Należy podkreślić ogromną przydatność przeprowadzonych badań dla rewaloryzacji cmentarza wojennego w Tuszowie, bowiem wiadomo już, że na jego terenie nie powinno się wyznaczać żadnej drogi – z uwagi na zalegające na całej jego szerokości pochówki żołnierskie. Cmentarz z okresu pierwszej wojny światowej w Tuszowie, którego (post)historia wciąż się pisze, zasługuje na dalsze badania. Interesujących rezultatów może dostarczyć przede wszystkim rozwijanie metod geofizycznych. Pewna moc informacyjna kryje się również w zasobach pamięci lokalnej społeczności.